صلاح‌الدین ربانی و شهروندی دوم

صلاحیت نامزدی صلاح‌الدین ربانی رییس کنونی حزب جمعیت، برای وزارت امور خارجه تأیید شد و اجازه یافت برای نماینده‌گان پارلمان، سخن‌رانی کند. پیش از این، مجلس اعلام کرده بود که آقای ربانی شهروندی دوم دارد و بر بنیاد مصوبۀ داخلی مجلس، او نمی‌تواند برای سخن‌رانی به تالار حاضر شود. پس از این اعلام موضع، هواداران آقای ربانی برخی از هم‌حزبی‌های او را متهم کردند که علیه رهبرشان توطئه کرده اند. هواداران آقای ربانی در شبکه‌های اجتماعی نوشتند که ایشان در دورۀ دانشجویی‌شان در بریتانیا، شهروندی آن کشور را به دست آورده بودند و مدت‌هاست که آن شهروندی را ترک کرده اند. یکی از اعضای مجلس به خبرنگاران گفته بود که آقای ربانی خود، در اوراقی که شهرت نامزدوزیران درج می‌شود، نوشته بود که شهروندی دوم دارد اما حالا و دو سه روز پس از این رویداد، مجلس اسناد ترک شهروندی دوم صلاح‌الدین ربانی را پذیرفت و بر مبنای این اسناد، صلاحیت ایشان به عنوان نامزدوزیر وزارت خارجه، تأیید شد. در پیوند به این رویداد، چند نکته قابل تأمل است. بر اساس اسناد حقوقی کشورهای اروپایی وگفته‌های کارشناسان قانون، ترک شهروندی کشورهایی چون بریتانیا، روندی طولانی دارد و ناممکن است که کسی در چند شب، فرایند ترک شهروندی آن کشورها را طی کند.

بنابراین می‌توان استنباط کرد که آقای صلاح‌الدین ربانی، سال‌های پیش، از شهروندی دوم خود منصرف شده است و حالا اسناد آن را به پارلمان تحویل داده است. اگرموضوع واقعاً همین باشد، اتهام‌های هواداران آقای ربانی بر برخی از هم‌حزبی‌های او درست است اما اگر اسناد ترک شهروندی دوم آقای ربانی به گونه‌یی تنظیم شده باشد که نشان دهد؛ روند ترک شهروندی دوم، در دوسه‌روز طی شده، مسأله سوال برانگیز می‌شود و در آن صورت، پارلمان و شخص آقای ربانی باید واقعیت را به افکار عمومی اعلام کنند. واقعیت این است که برملاشدن شهروندی دوم آقای صلاح‌الدین ربانی، سخت به ضرر ایشان تمام شده است. بدون تردید این رویداد میان او و پای‌گاه اجتماعی پدرش، فاصله ایجاد خواهد کرد. مشروعیت قومی، سیاسی و ایدیولوژیک پروفیسور برهان‌الدین ربانی، رییس جمهور پیشین، از ناحیه‌های جنگ‌های ایدیولوژیک دهۀ هشتاد میلادی و مقاومت علیه طالبان سرچشمه گرفته بود. شهروندی دوم آقای ربانی نشان داد که ایشان در دورۀ جنگ بر ضد شوروی، جنگ‌های کابل و جنگ بر ضد طالبان، اصلاً در افغانستان حضور نداشتند. علاوه بر این، شهروندی دوم آقای صلاح‌الدین ربانی، برخی ازجمعیتی‌ها را در وضعیت دشوار قرار داده است. چهره‌های مشهور جمعیت در این سیزده‌سال، در نزاع قدرت با سیاست‌مداران برگشته از اروپا و امریکا، بر ریشه‌داربودن‌شان تأکید می‌کردند. این چهره‌های مشهور پیوسته می‌گفتند که برگشته‌گان تکنوکرات، زنده‌گی در خارج می‌کنند و سیاست در افغانستان. آشکارشدن شهروندی دوم صلاح‌الدین ربانی نشان داد که این تنها درس‌خوانده‌های برگشته از غرب نیستند که زنده‌گی در غرب می‌کنند و سیاست در افغانستان. صلاح‌الدین ربانی پسر پروفیسور برهان‌الدین ربانی و امثال او هم، از این قاعده مستثنا نیستند. بدون تردید همسر و فرزندان آقای صلاح‌الدین ربانی هم شهروندی بریتانیا را دارند و در آن‌جا زنده‌گی می‌کنند.

این واقعیت، رابطۀ صلاح‌الدین ربانی و حوزۀ نفوذی‌اش را دچار تغییر خواهد کرد. مخالفان درون‌حزبی او که شمارشان هم کم نیست، دست‌مایۀ تبلیغاتی تازه‌یی به دست آورده اند. آنان به احتمال قوی خواهند گفت؛ کسی که همسر و فرزندانش خارجی است، صلاحیت ندارد از آنان نماینده‌گی کند. شماری بر این باور اند که آقای ربانی در این مقطع نباید خودش را مصرف می‌کرد و بهتر بود، شخص دیگر را از نشانی جمعیت، به پست وزارت خارجه معرفی می‌کرد. اگر صلاح‌الدین ربانی به وزارت خارجه راه یابد، به احتمال قوی از ریاست حزب جمعیت منصرف خواهد شد وآن را به شخصی دیگر واگذار خواهد کرد. اما انتقال قدرت حزبی هم احتمالاً نمی‌تواند جلو تبلیغات مخالفان درون‌سازمانی صلاح‌الدین ربانی را بگیرد. شماری از هواداران صلاح‌الدین ربانی، حضور او را در کابینه، نماینده‌گی ولایت بدخشان در حکومت می‌خوانند. به باور این عده، نبود صلاح‌الدین ربانی در کابینه، به معنای نادیده‌گرفتن ولایت بدخشان است. شاید این عده از هواداران صلاح‌الدین ربانی می‌خواهند از این طریق، تبلیغات مخالفان درون‌حزبی صلاح‌الدین ربانی را خنثا کنند و مخالفان درون‌سازمانی او را کسانی وانمود کنند که با بدخشان مشکل دارند، اما این امر هم در درازمدت جواب نخواهد داد. تا کنون، هیچ وزیری نتوانسته است در دوران وزارتش، تغییری استراتژیک در زنده‌گی مردم یک ولایت وارد کند. مخالفان صلاح‌الدین ربانی حربۀ تبلیغاتی نیرومندی به دست آورده اند و می‌توانند از آن علیه او استفاده کنند.