تصور کنید یک فاجعۀ بزرگ در زمین رخ داده، همانند جنگ جهانی سوم یا یک بیماری کشندۀ فراگیر؛ و ما مجبور شده ایم زمین را به قصد سیارهیی دیگر ترک کنیم. اما تا رسیدن به شبیهترین سیاره به زمین، چهقدر زمان میبرد؟ اول بیایید به سوی سیارۀ کپلر 452 ب ـ شبیهترین سیاره به زمین ـ برویم. ما به برکت تلسکوپ فضایی کپلر که در ماه مارچ 2009 به فضا پرتاب شد و بیش از پنج سال میشود که به شکار سیارات زمینمانند مشغول است، از وجود این همزاد زمین آگاه شدیم. در فاصلۀ حدود 1400 سال نوری، این سیارۀ زمینمانند به دور یک ستارۀ خورشیدمانند در گردش است. مهمتر اینکه ستارۀ مادر آن نیز دما و حرارت سطحی برابر با دمای خورشید ما دارد و میزان بازدۀ انرژیاش تقریباً با خورشید ما برابر است. در یک کلام، خورشید و ستارۀ کپلر 452 هر دو از نوع ستارههای G ـ کوتولههای زرد ـ هستند. بدین معنی که منطقۀ حیات به دور هر دو ستاره تقریباً یک اندازه است. (منطقۀ حیات به دور یک ستاره به فاصلۀ مناسبی گفته میشود که در آن آب در سطح یک سیاره به صورت مایع وجود دارد). از همه مهمتر این که در منطقۀ حیات ستارۀ کپلر 452، یک سیارۀ درست در مسیر مشابه زمین به دور خورشید در گردش است و دانشمندان نام این سیاره را کپلر 452ب گذاشته اند و این دلیلی شد که چندی پیش دانشمندان با اعلام وجود این سیاره، نام زمین 2 را بر او بگذارند.
بنابراین طول یکسال در سطح این سیاره نیز تقریباً به اندازۀ یک سال در زمین است و میزان انرژی را که این سیاره دریافت میکند با میزان انرژی دریافتی زمین برابر است. سیارۀ کپلر452ب در مدت 385 روز یکبار به دور ستارۀ مادر میگردد. زمین در 365 روز یک دور خورشید را طی میکند. اما با تفاوت 20 روز این سیاره فقط 10 درصد از انرژی بیشتر را نسبت به زمین دریافت میکند.
اخترشناسان نمیتوانند جرم سیارۀ کیلپر 452ب را مستقیماً اندازهگیری کنند، اما تداخلهایی که بر اساس شبیهسازی بررسی شده، نشان میدهد که این سیاره فقط پنج مرتبه سنگینتر از زمین ـ 60 درصد بزرگتر ـ میباشد. بنابراین با قاطعیت میتوان گفت این سیارۀ شبیه زمین ما، یک دنیای سنگی است و این خبر بسیار خوبی برای همه است، زیرا هنوز فنآوری لازم برای زندهگی در یک سیارۀ گازی، مانند مشتری یا زحل را نداریم.
اما تفاوت در این است که میزان جاذبه در سطح سیارۀ همزاد زمین دو برابر جاذبه در سطح زمین است. یعنی تصور کنید، حیوانات سنگین وزنی شبیه فیل و کرگدن چقدر در سطح این سیاره زیاد میباشند. در کل موجودات زنده به شمول موجود هوشمند در سطح این سیاره، میتوانند متفاوتتر از موجودات زمینی باشند؛ ولی در هر صورت شرایط زندهگی در این سیاره برای ما انسانها مناسب خواهد بود. البته به شرط اینکه روزی بتوانیم به این سیاره سفر کنیم.
آیا میتوانیم روزی به این سیاره برویم؟
برای پاسخ به این پرسش، بیایید از محاسبات ساده ریاضی کار بگیریم. اول با میزان فاصلهها در فضا و تعریف سال نوری باید آشنا شویم. یک سال نوری به فاصلهیی گفته میشود که نور میتواند با سرعت 300 هزار کیلومتر در ثانیه آن را طی کند. نور با سرعت حدود یک میلیارد کیلومتر در ساعت حرکت میکند و در یک سال 9.5 تریلیون کیلومتر را میپیماید. بنابراین 1400 سال نوری ـ فاصلۀ سیارۀ کپلر 452ب از زمین- چیزی حدود 13.12 کوادریلیون کیلومتر میشود. اگر سوار سریعترین سفینۀ فضایی امروزی ما یعنی سفینۀ فضایی افقهای نوین شویم که در مسیر حرکت به سوی پلوتو سرعتش به 50 هزار کیلومتر در ساعت رسیده بود، میدانید چه زمانی به مقصد میرسیم؟ تقریباً بعد از 26 میلیون سال. میدانم پاسخ چندان قناعتبخشی برای سفر فضایی نیست، اما چه کار میتوان کرد. چنین است جهان هستی؛ پهناور و وسیع. پس اگر چنین سفری هم انجام شود، تا زمان رسیدن به مقصد هر موجودی که امروز در زمین زنده است، میمیرد.
دانشمندان میگویند، انسان امروزی حدود 200 هزار سال قبل در آفریقا به وجود آمده و نزدیک 130 هزار سال قبل قارۀ سیاه را به مقصد دیگر نقاط زمین ترک کرده اند. این ارقام را اصلاً نمیتوانیم در کنار 26 میلیون سال زمان برای سفر به سوی سیارۀ کپلر 452ب بگذاریم.
چه میشود اگر روزی بتوانیم فناوری بهتری بسازیم؟ اگر روزی بتوانیم سریعتر از این سفر کنیم، چه مدتزمان را دربر میگیرد؟
همانگونه که در یکی از مقالهها «خوشبین نباشید؛ سفر به زمین 2 ناممکن است» نوشته بودم، حتا اگر با سرعت نور حرکت کنیم، مدتزمان این سفر 1400 سال خواهد بود. یعنی برای اینکه اجداد ما امروز به این سیاره برسند، باید در سال 615 میلادی مسافرت خود را آغاز میکردند. اگر با سرعت نور حرکت کنید، پدیدۀ تأخیر زمان رخ میدهد. یعنی برای افراد داخل سفینۀ فضایی کل مدت زمان مسافرت چیزی بیش از یک قرن طول میکشد و این پدیده به معنی گذر بسیار سریع برای مسافرین و جهان هستی است. بنابرین وقتی مسافرین این سفر کیهانی به مقصد رسیدند، جهان هستی را نسبت به آن روزی که ترک کرده بودند، کاملأ متفاوت مییابند.
باید گفت چندین سیارۀ دیگر نیز کشف شده که رفتن به سوی آنها مدتزمان کمتری میبرد. به گونۀ مثال برای رفتن به سوی سیارۀ الفا قنطورس ب ب، که نزدیکترین سیاره به زمین ما است، به زمان خیلی کمتری نیاز داریم. اگر چه دانشمندان هنوز بر سر وجود چنین سیارهیی اختلاف نظر دارند، اما اگر وجود آن تایید شود، فاصله این سیاره فقط 4.3 سال نوری است. بنابراین سفر با سرعت نور به سوی این سیاره اندکی بیشتر از 4 سال را در بر میگیرد. صادقانه باید گفت حتا اگر این سیاره وجود داشته باشد، هیچ گاهی علاقهمند سفر به سوی آن نخواهیم بود، زیرا خیلی به ستارۀ مادر نزدیک است و فقط در سه روز و 5 ساعت یکبار ستارۀ مادر را دور میزند. بنابراین این سیاره یک جهنم سوزان و داغ است و امکان شکلگیری و ادامۀ حیات در سطح آن وجود ندارد.
پس بیایید زمین، این سیارۀ کوچک آبی را نگهداریم و امیدوار باشیم که هیچ اتفاق یا رویداد ناگواری در آن رخ ندهد و به قول اخترشناس شهیر «کار سگان»، باید قدر این مروارید کمرنگ آبی را بدانیم.
