د اساسي قانون په شپاړسمه ماده کې راغلي، چې پښتو او دري د هېواد لومړۍ او دویمې او اوزبیکي، ترکمني، پشهيي، نورستاني، پامیري او نورې ژبې د افغانستان درېیمه درجه رسمي ژبه دي.
خو ژبني اقلیتونه د دوی مورنیو ژبو ته د نه پام له امله، له دولته خوشاله نهدي.
د علومو اکاډمۍ د اوزبیکي ډیپارټمنټ غړی امان رضايي وايي، اوزبیکژبي ماشومان اړ ویستل شوي چې پهخپلې مورنۍ ژبې نه بلکې په بلې ژبې درس ووايي؛ پهداسې حال کې چې د خپلې ژبې په اړه هېڅ معلومات نهلري.
د ښاغلي ضایي په وینا، سره لهدې چې د پوهنې وزارت له لوري په اوزبیکي ژبه کتابونه چاپ شوي؛ خو دولت د بېلابېلو پلمو په مطرحکولو سره، له یو څوو محدودو سیمو پرته نورو ځایونو کې دغه کتابونه نهدي وېشلي.
ښاغلی ضايي له دولته غواړي چې د اوزبیکي ژبې او ادب د ژوندي ساتلو او پرمختګ ته پام وکړي.
د علومو اکاډمي بل غړی خیرمحمد حیدري چې د پامیري ژبې ژوندۍ ساتلو لهپاره هڅې کوي، وايي چې تر اوسه په پاميري ژبې د ښوونځي هېڅ کتاب په نهدی چاپ شوی.
د ښاغلي حیدري په خبره، تېرو کلونو کې یوازې د پامیري ژبې د الفبا کتاب، د ژبپوهنې کتاب او د پامیري ژبې پرتلیز کتاب، یوازې په پښتو ژبې تالیف او خپاره شويدي.
د علومو اکاډمي دغه غړی له دولته غواړي، د هېواد پامیري ژبو لهپاره پهخپلې مورنۍ ژبې د زدهکړې زمینه برابره کړي.
ښاغلی لاموال هغه څوک دی چې شل کاله کېږي، د پشهيي ژبې بډایه کولو لهپاره کار کوي. هغه وايي، د یونسف او پوهنې وزارت په مرسته توانېدلی چې د پشهيي ژبې او فرهنګ په اړه ۲۲ کتابونه ولیکي او چاپ کړي.
د ښاغلي لاموال په وینا، سره لهدې چې د ښوونځي له لومړي ټولګي تر دولسم پورې کتابونه په پشهيي ژبه هم لیکل شوي؛ خو تراوسه نهدي وېشل شوي.
د مورنۍ ژبې نړۍواله ورځ وروسته له هغې رامنځته شوه چې ۱۹۵۲ کال کې د بنګلهدېش نننۍ پلازمېنې د ډاکا ښار بېلابېلو پوهنتونونو زدهکړیالانو سولهییز لاریون وکړ؛ خو د پولیسو تر ډزو لاندې راغلل.
د ډاکا ښار زدهکړیالانو چې هغه وخت ورته ختیځ پاکستان ویل کېد؛ هڅه کوله چې بنګالي ژبه د پاکستان له اردو ژبې وروسته د دويمې رسمي ژبې په توګه وپېژندل شي.
له پاکستانه د بنګلهېش له خپلواکۍ وروسته، یونسکو سازمان د ۱۹۹۹ کال د نوامبر په ۱۷، د فبروري ۲۱مه د مورنۍ ژبې نړۍوالې ورځ په نوم یاده کړه.
