در 16 حوت 1389 ناسا سفینهیی 450 میلیون دالری به نام «مسنجر» را به سمت کوچکترین و نزدیکترین سیارۀ منظومۀ شمسی، یعنی عطارد فرستاد. عطارد یا پیک خدایان اساطیر باستان هنوز اسرار زیادی در دل خود نهفته دارد و تا حدی برای ما ناشناخته است. در مقایسه با سیارات محسورکنندهیی چون مریخ، مشتری و زحل، دانشمندان علوم سیارهیی توجه کمتری به این دنیای کوچک داشته اند. بعد از سفینۀ فضایی مارینر 10 که در سال 1975 تا نزدیکی عطارد رسید، مسنجر اولین سفینۀ فضایییی است که به مدت 4 سال تمام سرتاسر عطارد را مطالعه و نقشهبرداری کرد و خیلی از اسرار آن را برای ما آشکار ساخت.
وقتی مأموریت یک سفینۀ فضایی به دور یک سیاره یا هر جرم آسمانی دیگر در منظومۀ شمسی به آخر میرسد و دیگر امکان استفادۀ بیشتر از آن نیست، دانشمندان مرکز کنترل، آن سفینه را با شدت بر سطح همان سیاره سقوط میدهند. این شبیخون یا حملۀ انتحاری آخرین کمک سفینۀ محکوم به مرگ در شناخت ترکیبات خاک همان سیاره برای دانشمندان است. سفینۀ فضایی مسنجر ناسا که از مارچ 2011 تا پنجشنبه گذشته به دور عطارد در گردش بود و دیگر سوخت لازم برای ادامۀ فعالیت را نداشت، روز پنجشنبه بر سطح عطارد سقوط داده شد. این سفینۀ سه متری در لحظۀ سقوط تا بیش از 14 هزار کیلومتر در ساعت سرعت داشت و در نتیجۀ سقوط، سوراخی پر از دود با وسعت 16 متر را در شمال عطارد حفر کرد.
عطارد با قطر 2440 کیلومتر، اندکی از ماهِ زمین بزرگتر است و مدار بهشدت بیضی دارد که در نزدیکترین حالت 46 میلیون کیلومتر و در دورترین حالت، 70 میلیون کیلومتر از خورشید فاصله دارد. این سیاره به دلیل فاصلۀ نزدیک به خورشید، در مدارش قفل شده و با کندی به دور خورشید میچرخد. با گذشت زمان، چرخش عطارد به دور محورش، به حدی کند میشود تا در نهایت با گردشش به دور خورشید، برابر میگردد. یک روز در عطارد (از ظهر تا ظهر) با 176 روز در زمین برابر است. چون عطارد به کندی به دور خود میچرخد، دمای آن در روز، تا 427 درجه افزایش مییابد و در نیمۀ تاریک یا شب، عطارد تا منفی 173 درجه سرد میشود.
در آغاز قرار بود مسنجر فقط یک سال به دور عطارد بگردد و نقشهبرداری کند؛ اما این سفینۀ فضایی تواناییاش را در کارکردن در شرایط دشوار را ثابت ساخت و در نتیجه ناسا دو بار مأموریت آن را تمدید کرد.
مسنجر با نقشهبرداری دقیق، راز میدان مقناطیسی نامتعادل عطارد را آشکار ساخت. این سفینه نشان داد، با اینکه عطارد نزدیکترین سیاره به خورشید است و سطح بسیار داغی دارد؛ اما در نزدیکیهای قطب شمال آن در درون بعضی از گودالهای همیشه تاریک، آب به صورت یخ وجود دارد. یعنی در صدها میلیون سال، سیارکهای سرشار از آب با چنان شدتی بر سطح عطارد برخورد کرده اند که در نتیجه گودالهای عمیقی را تشکیل داده و یخ موجود در این سیارکها هنوز در عمق این گودالها دور از چشم خورشید باقی مانده اند. از سوی دیگر، وجود یخ در این گودالها ثابت میسازد که در اوایل شکلگیری منظومۀ شمسی، مواد مختلف، به شمول ترکیبهای ارگانیک، از مرزهای بیرونی منظومۀ شمسی به نزدیک خورشید انتقال یافته و این در واقع روند ترکیبهای کیمیایی و حتا شکلگیری مواد لازم برای حیات در زمین را نشان میدهد.
این مأموریت چنان میراث فنییی را برای دانشمندان به جا گذاشته که بر بنیاد آن، میتوانند در آینده سفینههایی را بسازند که توان کارکردن در شرایط خشن و دشوار را داشته باشند. به گونۀ مشخص، غلاف یا پوشش سرامیکی مسنجر توانست از این سفینه در برابر تابشهای داغ و پرانرژی خورشید محافظت کند. دمای یکطرف سفینۀ فضایی مسنجر به گونۀ دایمی تا 300 درجه میرسید، اما سمت دیگر آن 20 درجه گرم میشد.
مسنجر به ما کمک کرد تا عطارد از جایگاه سیارهیی جهنمی و بیاهمیت، به جایگاه مهمی برای شناخت دیگر سیارههای درونی- زهره، زمین و مریخ- تغییر کند. هر قدر بیشتر میفهمیم، پرسشهای بیشتری نسبت به سیارات سنگی در ذهن ما شکل میگیرند و در آینده شاید مأموریتهای بیشتری برای مطالعۀ عطارد راهاندازی شوند.
