کتابخوانلری سانی کوپ بولگن هر بیر ملت حقیقی معناده سعادتلی ملت حسابلنهدی. چونکه کتاب بشریتنینگ تفکر و بیلیم خزینهسی دیمک دیر. فقط گینه بیلیمی سویهسی اساسیده بیز جاهل کیمسهنی بیلیملی شخصدن فرقلهی آلهمیز.
کتاب اوقیش و اونینگ فضیلتلری حقیده کوپ گپیریلگن. بویوک عالملر و فیلسوفلر بو بارهده عجایب حکمتلی سوزلر ایتیب کیتگنلر. برتراند راسل فکریچه "دولتلر اوز وطنداشلرینی حقیقتنی بیلیب انگلشلری اوچون اوته کوپ کتاب اوقیش لیککه تشویق – ترغیب ایتیشلری ضرور" دیگن.
اما جان دیوی دولتلر اوز وطنداشلرینی حقیقتلرگه شک شبهه قیلیشلری اوچون کتابخوان لیککه ترغیب ایتیب باریشلری لازم" لیگینی تأکیدلهگن.
در حقیقت کتاب انسان تجربهلرینینگ محصولاتی و بشر ذهنی نینگ اوزاق مدتلی خلاقیتی و اورگهنیشی نتیجهسی اولهراق علم و بیلیمنی کیلهجک اولادلرگه تشیش اوچون مهم رول اوینهیدی. بیزنینگ دوریمیز معلومات و بیلیملر انقلابی نینگ زمانی سنهلهدی. بیر کونده سان سناقسیز معلوماتلر تورلی یوللر جملهدن نشرات، انترنت و کتابلر آرقهلی خلققه ییتکزیب توریلهدی.
افغانستان وطنداشلرینی هم سعادتگه ایریشیب رواجلنیش سَری مستحکم قدملر تشلشلری اوچون اینگ اولا کتاب اوقیشلری و کوپ اوقیشلری کیره ک. اما افسوسلنیب ایتیش لازم که بو یورتده کتاب اوقیش مدنی هلیگچه رواجلنمهگن. کتاب اوقییدیگن کیشیلر مینگدن بیر کیشینی تشکیل ایتمهیدی. افغانستانده قدر قیمتی اینگ پست نرسه – کتاب.
مملکتده سوادلی شخصلر سانی آزلیگی، جنگ جدللر و امنیت معماسی، خلق نینگ قشاقلیگی و باشقه بیر قطار اجتماعی معمالر اهالی آرهسیده کتابخوانلیک و مطالعه فرهنگی رواجلنمهگنی نینگ اساسی عامللری سنهلهدی. افغانستان کتابخوانلیک نقطه نظریدن دنیانینگ رواجلنگن و یا هم رواجلنیش سَری جدللب باره دیگن مملکتلر بیلن مقایسه ایتیلمهیدی.
منطقه مملکتلریدن هندوستاننی نظرگه توتگیدیک بولسک حاضرگی کونده هند خلقی دنیانینگ اینگ کتابخوان اهالیسی اولهراق تنیلهدی. معلوماتلرگه قرهگنده هر بیر هندوستانلیک بیر هفتهده اون ساعت و قیرق ایکّی دقیقه کتاب اوقییدی دییلهدی. بیراق افغانستان اوشبو کورستگیچ افغانستانده یریم دقیقهگه ییتمهیدی.
افغانستانده کتاب اوقیش مدنیتی رواجلنمهگنی کبی زمانوی و معیاری کتابخانهلر هم موجود ایمس. افغانستان پایتختیده 1344 ییلی 66 مینگ و 716 کتاب بیلن تأسیس ایتیلگن عامه کتابخانهسیده حاضرگی کونده ایکّی یوز مینگ اطرافیده کتاب سقلنهدی.
اما اوشبو کتابلر معیارلرگه مطابق درست طرزده اسرهلمهگن. زمان اوتیشی بیلن اوشبو کتابلرنی استفاده دن چیقیب کیتیشی احتمالی موجود. حاضرگی کونده افغانستان بویلب دولتگه تیگیشلی 80 اطرافیده کتابخانه بارلیگی ایتیلهدی. مملکت اهالیسیگه قره گنده اوشبو کتابخانهلر طلبلرگه جواب بیره آلمهیدی. خلق ارا معیارلرگه بناً هر اوچ مینگدن بیش مینگ کیشی اوچون بیر کتابخانه کیره ک بولهدی.
موجود معمالرگه قرهمسدن افغانستان اهالیسی آرهسیده کتابخوانلیک و مطالعه فرهنگینی رواجلنتیریش سوو و هوادیک ضرور. بونگه دولت نینگ تیگیشلی ادارهلری، عایلهلر، کتابفروشلر، مکتب و بیلیم یورتلری، استاذلر، ییتکرمه (رسانه) لر مهم و اساسی رول اوینهیدی.
افسوسکه تورلی عامللر باعث افغانستانده کتاب نشر ایتیش میزانی هم اوته کم. ایتیلیشیچه بیر ییلده 50 عنوان کتاب اطرافیده چاپ ایتیلهدی. بونگه بیرینچیدن دولتنی ناشرلر قاله ویرسه یازووچیلرنی حمایت ایتمس لیگی سبب قیلیب کورسه تیلهدی.
افغانستانلیک آرهسیده کتاب ساتیب آلیش فرهنگی یوقلیگی و رواجلنمهگنی هم جدی اجتماعی معما حسابلنهدی. مملکتده مینگته اویدن بیریده بیر نیچته کتاب تیریلگن قفسهنی کوریش ممکن ایمس. بو نرسه در واقع جامعهنی قندهی جدی فاجعه و فلاکت بیلن روبه رو ایکنیدن درک بیرهدی.
گر چند سونگی ییللر وضعیت انچه اوزگرگندیک کورینهدی. پایتخت کابل و بعضی بیر مهم شهرلرده ناشرلر و کتابفروشلر پیدا بولگن. اولر نه فقط افغانستانده کتابلر نشر ایته دیلر بلکه قوشنی دولت اینقسه ایرانده چاپ ایتیلگن کتابلرنی کتاب شیدالریگه ییتکزیب تورهدیلر. شونینگدیک ییل دوامیده کتاب کورگزمهلری آچیلیشی هم جماعه میزده اوزیگه خاص قدریت گه ایگه بولگن فرهنگی واقعه دیر.
بیز مملکت بویلب کتابخوانلیک مدنیتی رواجلنتیریش اوچون تورلی امکانلردن فایده لنیشیمیز کیرهک. یاشلر آرهسیده کتابخوانلیک تیورهکلرنی تأسیس ایتیش و اولر آرهسیده کتابخوانلیک مسابقهلرینی اوتکزیش لازم. کتاب مؤلفلری، ترجمانلر همده کتابلرنی نشر ایتیش ساحهسیده خذمت قیله دیگن انسانلرنی تورلی یوللر آرقهلی تشویش و ترغیب ایتیب توریش درکار.
خلاصه قیلیب ایتگنده بیز جامعهنی هر بیر جهتدن ترقی ایتیشینی خواهلر ایکن میز مملکتده کتابخوانلیک و مطالعه فرهنگینی اساسلنتیریش و رواجلنتیریشدن بولک یولیمیز یوق. مقالهنی آلمان دانشمندی مفَسّن نینگ کتاب حقیده ایتگن عجایب بیر عبارهسی بیلن توگتماقچی من:
"یخشی لیک قیلهمن دیسنگ کتاب اوقی؛ یامانلیک قیلیش اوچون کتاب اوقیمسلیک نینگ اوزی ییتهدی."
