افغانستانده اوزبیک موسیقیسی احوالی
دنیاده موسیقیسی بولمهگن خلق و ایلاتنی تصور ایتیب بولمهیدی. افغانستان اوزبیکلری هم اوشبو قاعدهدن مستثنی ایمسلر البته. مملکت اوزبیکلری موسیقیسی وضعیتینی اورگنیش اوچون شاشیلینچ طرزده اوزبیک موسیقیسی اوتمیشیگه بیر نظر تشلشنی معقول تاپدیم.
افغانستان موسیقیسی اوتمیشی دیگنده اوز اوزیدن هرات تیموریلری دوری اینیقسه شرق رنسانسی، سلطان حسین بایقرا و حضرت امیر علیشیر نوایی دوریده گللب یشنهگن بویوک مدنیت کوز اونگیمیزده نمایان بولهدی. در واقع 15 – عصرده هرات، تورکی خلقلر و باشقه ایلاتلر مدنیتینی یشنهتیش اوچون اینگ مناسب اوچاغ بولگن.
علیشیر نوایی، سلطانحسین بایقرا همده مدنیت پرور تیموری شهزادهلرنینگ تیل، ادبیات، موسیقی، نقاشلیک و خطاطلیک کبی نفیس هنرلر شیداسی بولگن لیکلری باعث یوزلب هنرمندلر ایریم ییرلردن هراتگه توپلهنیب ایجاد ایته باشلهگن. موسیقی رونقیگه کته حصه قوشگن حضرت نوایی اوز اثرلری جمله دن "مجالس النفایس" ده بو توغریده یخشی معلومات قالدیرگن. اونلب سازندهلر، خواننده و آهنگ سازلر هراتده نوایی التفاتیدن بهره مند بولگن. حضرت نوایینینگ اوزی هم آهنگلر ایجاد ایتگن.
تیموریلر حاکمیتی انقراضگه یوز توتیشدن سونگ بو کونگه قدر افغانستانده تورکی ایلاتلر جملهدن اوزبیکلرنینگ ملی مدنیتی، تیلی، ادبیاتی و موسیقیسی رواجی اوچون دییرلی شرط – شرایط مهیا ایتیلمهگن. مستبد حاکملر دوریده اوزبیک تیلی، ادبیاتی کم سیتیلدی، مدنی بایلیکلرینی یوقهتیش اوچون شفقتسیزلرچه یانده شیلدی.
اوزبیک موسیقیسی اطراف ییرلر – قیشلاقلرده محلی موسیقی اهالی آرهسیده اوز حیاتیگه دوام ایتدیردی. ایرتک – افسانهلر کویله یدگن اوزبیک بخشیلردن آلیب دومبیره، دوتار، رباب، غیجک،نی، قوبیز – چنگ و تال چله دیگن سازندهلر ییتیشیب چیقدی. محلی قوشیقچیلر اوزاق دورلردن بیری افغانستان اوزبیکلریگه خاص سنلگن آهنگلر (گله باغ، بای جوره، توره جان، مکی لیک، خوبانیم) آهنگلرینی اجرا ایتیب کیلدیلر.
ینگی آهنگلر ایجاد ایتدیلر. اوزبیکلرنینگ تنیقلی دومبیره چیلریدن رحمتلی سید همراه خان، گل گم کار، گرزیوانلیک قربان، همراه مستانه و باشقهلرنی ایسلش ممکن. محلی توره چیلردن رحمتی نذر آبادلیک صالح، ایشان رمضان، خدای قول اندخویی، حیدر، ملا عبدالیار سنچارکی، شراب، حمید، فیض احمدی و باشقهلر یادی اهالی خاطرهسیدن چیقمهگن.
ظفر موسیقی گروهی
1357 ییلی ثور کودتاسیدن سونگ افغانستان اوزبیکلری موسیقی رواجی اوچون عملی قدملر تشلندی دیسک خطا قیلمهگن بولهمیز. اوزبیک آهنگساز و سازنده شفیع جان عظیمی باشچی لیگیده "ظفر" موسیقی گروهینینگ تاسیس ایتیلیشی افغانستان اوزبیکلری زمانوی موسیقیسی رواجی اوچون مهم بیر بوریلیش نقطهسی حسابلنه دی. ینگی آهنگلر ایجاد ایتیلدی.
ینگی خوانندهلر جملهدن صدرالدین انتظار، ملا تاج محمد سرپلی، داکتر عبدالله درمان، رحمتلی عبدالاحد سحر، محمد کاظم امینی، محمد عالم مرآت، خیر محمد چاووش، رشیده ژاله، لطافت، پروین و باشقهلر اوزبیک موسیقی عالمیگه کیریب کیلدیلر. اونلب ینگی قوشیقچیلر افغانستاننینگ دولت رادیو تلویزیونی ستدیولریده یازیب آلیندی. اوشبو آهنگلر مذکور تلویزیون آرشیفلریده سقلنماقده.
1371 ییلی سیاسی حاکمیت مجاهد گروهلر قولیگه اوتیشی بیلن افغانستان بویلب موسیقی رونقدن قاله باشلهدی. افغانستان بویلب مجاهد گروهلر اورتهسیده یوز بیرگن اوروشلر شونینگدیک طالبلرنینگ صحنهگه کیلیشی مملکت موسیقیسیگه کته ضربهلر بیردی. اجتماعی و سیاسی شرایط نا قولی لیگیگه قرهمی اوزبیکلر جماعه سیده یاش خوانندهلر صحنهگه کیله باشلهدیلر. اولرنینگ بیر گروهی قیسقه مدت ایچیده قوشنی اوزبیکستان نینگ ترمز شهریده موسیقی بوییچه تعلیم آلیب کیلدیلر.
مملکتده حقیقی برقرارلیک تامینلنمهگنی باعث اطراف منطقهلرده قطار اوزبیک خوانندهلر و سازندهلر موسیقی بیلن شغللنمه یدیلر. ایریم شهرلرده توی تماشالر موسیقیسیز اوتکزیلهدی. در واقع ناتینچ شرایط اوزبیک موسیقیسی رواجی آلدیده تورگن اساسی توسیق سنهلهدی. دولتنینگ ایریم ادارهلری جملهدن مدنیت وزیرلیگی و ملی رادیو تلویزیونی اوزبیک موسیقیسی رواجی اوچون عملی قدملر تشلشی ضرور.
سونگی ییللرده اوشبو اداره تامانیدن پایتخت کابلده موسیقی فستیواللری اوتکزیله یاتگنیگه گواه میز. مذکور فستیواللرده اوزبیک خوانندهلر و سازندهلر فعال قتنشیب کیلماقدهلر. بونی هم تاکیدلب اوتیشیمیز لازم که آنده سانده موسیقی فستیواللری اوتکزیش آرقلی موسیقینی رواجلنتیریش ممکن ایمس.
افغانستانده اوزبیک موسیقیسینی رواجلتیریش اوچون منه بو تکلیف و پیشنهادلرنی اورتهگه قویماقچیمن.
- هر ییلی منتظم روشده موسیقی فستیواللرینی اوتکزیش.
- اوزبیک خواننده و سازندهلرنی منطقه و خلق ارا سویهده اوتکزیله دیگن موسیقی بیرهملریگه جونهتیش.
- اوزبیک خوانندهلر و سازندهلر آهنگلرینی دولت همده خصوصی رادیو تلویزیون لر ستدیولریده یازیب آلیش و آرشیفلرده سقلش.
- هوسکار یاش اوزبیک خوانندهلر و سازندهلر ملکهلرینی آشیریش اوچون اولرنی اوزبیکستان موسیقی مرکزلریگه جونهتیش.
- کابل شهری همده شمال ولایتلریده اوزبیک موسیقی چیلری فستیواللرینی اوتکزیش.
- پایتخت کابلده موسیقی مکتبیگه استعدادلی یاش اوزبیکلرنی جلب ایتیش همده مذکور مکتب چارچوبهسیده اوزبیک موسیقیسی بولیمینی تشکیل ایتیش.
- ظفر موسیقی گروهینی قیته تیکلش.
- اوزبیک سازندهلرنی موسیقی اسبابلری بیلن تامینلش.
- اوزبیک موسیقیسی رواجی گه کته حصه قوشگن موسیقی چیلرنی مداللر و هر خیل ساوغهلر بیلن اعزازلش.
اوشبو تکلیفلرنی عملگه آشیریشده بیرینچیدن دولتنینگ تیگیشلی ادارهلری ضروری چارهلر کوریشی کیرهک. شونینگدیک بای بدولت اوزبیکلر تامانیدن اوزبیک موسیقیسی رواجی اوچون عملگه آشیره دیگن حرکتلرنی حمایت ایتیشلریگه جدی احتیاج سیزیلهدی.
