یکشنبه – جاری آی نینگ 7- کونی تورکیه نینگ استانبول شهریده یوز مینگلب کیشی نمایش اوتکزیب تورکیه دولتی رهبری رجب طیب اردوغان همده دموکراسیدن حمایت ایتیشلرینی اعلان ایتدیلر. تورکیه جمهور رییسی اوشبو نمایشده سوزگه چیقیب تورکیه خلقی و پارلمانی اعدام جزاسی مملکتگه قیته جاری ایتیلیشینی ایستهگنلریده او هم بوندهی بیر قراردن حمایت ایتیشینی بیلدیردی. اولیم جزاسی تورکیهده بوندن 32 ییل آلدین توختهتیلگن ایدی.
رجب طیب اردوغان اوز سوزلریده: " تورکیه پارلمانی اولیم جزاسی بارهسیده قرار قبول قیلهدی، مین پارلمان نینگ قرارینی تصدیق لشیمنی آلدیندن اعلان ایته من؛ اولرنی اعدام جزاسینی قوللشلیککه اجازهلری بار. بیزده هم 1984 ییلگه چه بار بولگن. حاکمیت خلق نیکی دیر. خلق بوندهی بیر قرارنی قبول قیلگن تقدیرده سیاسی حزبلرهم اونی قوللب قوتلشیگه ایشانه من." تورکیهده فعالیت آلیب بارهدیگن سیاسی حزبلر حربی تونتریش اوچون باشلهتیلگن حرکتنی قتّیق قارهلب، تورکیهده دموکراسی مستحکم لنیشیدن حمایت ایتگن ایدیلر.
کیلهسی کونلرده تورکیه دولتینی مملکت اساسی قانونینی اوزگرتیریشی بارهسیده عملی قدملر تشلشی کوتیلهدی. تورکیه اساسی قانونیده کیلتیریلهدیگن هر قندهی اوزگریش رجب طیب اردوغان موقعینی مستحکملش اوچون عملگه آشیریلیشی تخمین ایتیلهدی. اعدام جزاسی تورکیهده قیته جاری ایتیلگن تقدیرده، دنیا بویلب سلبی عکسالعمللرگه روپهره بولهدی.
اینیقسه اروپا دولتلرینی بو خصوصده باشقه دولتلرگه کوره جدی راق ناراضیلیک بیلدیریشی طبیعی بیر حال.
اردوغان اوز سوزلریده ینه بیر بار دولت تشکیلاتلرینی فتحالله گولن طرفداریلریدن تازهلش ضرورتی اوستیده توختلدی. تورکیه دولتی، حاضر امریکانینگ پینسلوانیا ایالتیده حیات کیچیرهدیگن روحانی فتحالله گولننی 15 جولای کونی مملکتده دولتنی تونتریش اوچون عملگه آشیریلگن ناکام حربی حرکتنی رهبرلیک قیلگنلیککه عیبلهیدی. گولن ایسه اوشبو ادعانی رد ایتگن. تورکیهده بوکونگه قدر مینگلب کیشی گولن گه طرفدارلیککه عیبلنیب، دولت ادارهلریدهگی ایشلریدن آلینگنلر و یا هم قماقلرگه تشلنگنلر. کیلهسی کونلر ایچیده هم ینه سان – سناقسیز کیشیلرنی دولت ادارهلریدن ایشدن بوشهتیلیشی و یا هم تورمهلرگه تشلنیشی کوتیلهدی.
رجب طیب اردوغان و اونینگ طرفدارلری بوکونگه چه تورکیه نینگ ایسکی دوستلری سنلگن غرب دولتلری و ناتوگه اعضا مملکتلرنی 15 جولای کودتاسیگه قولی بولگنلیککه عیبلهیدیلر. مذکور دولتلر اوشبو ادعالرنی رد ایتیب کیلگنلر. تورکیهده دولتنی تونتیریش اوچون یولگه تشلنگن حربی حرکت تورکیه مناسبتلرینی غرب مملکتلری اینیقسه امریکا بیلن ترهنگلشیشیگه آلیب کیلگن. ایریم کوزه تووچیلر رسمی انقرهنی ناتودن یوز اوگیریب، روسیه و شانگهایگه یقینلشیشینی تخمین ایتهدیلر. اما تورکیه نینگ ناتو بیلن تاریخی علاقهلری و غربلیک دوستلری بیلن تقریباً یوز ییللیک مناسبتلری همده ناتو و امریکا اوچون تورکیه نینگ استراتیژیک اهمیتی نظرده توتیلگن حالده، اوشبو تخمینلرنی عملده تطبیق ایتیلیشی ناممکن دیک تویولهدی.
تورکیه، غرب دولتلری جملهدن امریکانینگ اورته شرق دهگی اینگ مهم شریکلریدن بیری سنلهدی. عین حالده تورکیه ناتونینگ کته حربی سیغیم و ظرفیتگه ایگه اعضاسی دیر. تورکیه نینگ غرب بیلن شکللنگن حربی و اقتصادی علاقهلری تیز آرهده تورکیه و غرب مناسبتلری نینگ اوزیلیشیگه آلیب کیلیشلیککه امکان یرهتمهیدی. ایکینچیدن روسیه و چین یقین کیلهجکده تورکیه اوچون ناتو و غرب دولتلری اورنینی ایگللهشی ممکن ایمس.
تورکیه و امریکا نینگ بیر- بیریگه بولگن احتیاجلری ایکی تامانلمه. تورکیه سوریه و داعش اوروشیده اوتگن ییللر دوامیده غرب دولتلری اوچون بیرینچی همکار صفتیده اوته مهم رول اوینهدی. تورکیهنی غرب و ناتودن یوز اوگیریشی غرب دولتلرینی منطقه منفعتلری یوزهسیدن جدی یوقاتیشیگه آلیب کیلهدی. غرب دولتلری بوندهی بیر وضعیت نینگ وجودگه کیلیشیگه اصلا یول قویمهیدی.
هرحالده، امریکا و اروپا دولتلری تورکیه وضعیتینی یقیندن کوزهتیب بارهدیلر. غرب اوچون دموکراسی قدریتلری مهم. امریکا و اروپا تامانی رجب طیب اردوغاننی کودتا عامللرینی جزالش بهانهسیده اوز موقعینی مستحکملشی همده مملکتده چیگرهلنگن دموکراسینی وجودگه کیلتیریشیدن خواطرده. اما اردوغان و اونینگ حامیلری تورکیهده دموکراسی قدریتلرینی حمایت ایتیشلرینی بار – بار تکرارلب کیلماقدهلر.
خلاصه قیلیب ایتماقچی بولسک، غرب اینیقسه امریکا استراتیژیک اهمیتگه ایگه بولگن دایمی منفعتلری اوچون تورکیه دوستلیگیگه کته اهمیت بیرهدی و تیز آرهده بو دوستلیککه برهم اوریلیشینی خواهلهمهیدی. عین حالده کیلهجکده هم تورکیهنینگ ترقیاتینی غربسیز تصور ایتیش ممکن ایمس البته.
