بابرنینگ آتهسی – عمرشیخ میرزا فرغانه ولایتی حاکمی، آنهسی – قوتلوغ نگار خانیم مۉغولیستان خانی و تاشکېنت حاکمی یونس خان نینگ قیزی اېدی. بابرنینگ آنهسی اۉقیمیشلی و عاقله عیال بۉلیب، بابرگه حاکمیتنی باشقریش ایشلریده فعال کۉمک بېرگن، حربي یوریشلریده اونگه همراهلیک قیلگن. عمر شیخ میرزا خاندانی پایتخت اندیجان نینگ ارکی ایچیده یشر اېدی. حاکم یاز آیلری سِردریا بۉییده، اخسیده، ییل نینگ قالگن فصلینی اندیجانده اۉتکزردی. بابرنینگ یاشلیگی اندیجانده اۉتگن. بابر برچه تېموري شهزادهلر کبی مخصوص تربیهچیلر، ییریک فاضل و علمالر استادلیگیده حربي تعلیم، فیقه علمی، عرب و فارس تللرینی اۉرگنهدی، کۉپلب تاریخي و ادبي اثرلر مطالعه قیلهدی، علم۔فنگه، شعریتگه قیزیقه باشلهیدی. داویورهکلیگی و جسورلیگی اوچون او یاشلیگیدن "بابر" ("شېر") لقبینی آلهدی.
بابر آتهسی یۉلیدن باریب، مشهور صوفي – خواجه احرار ولیگه اخلاص قۉیهدی و اونینگ طریقتی روحیده وایهگه یېتهدی، عمری نینگ آخریگه قدر شو اعتقادگه صادق قالهدی. کېیینچهلیک، "بابرنامه" اثریده بابر خواجه احرار روحی بیر نېچه بار اونی مقرر هلاکتدن، خستهلیک و چارهسیزلیکدن خلاص اېتگنینی، اېنگ آغیر شرایطلرده رهنمالیک قیلگنلیگینی تأکیدلهیدی. آتهسی اخسیده بېوقت، 39 یاشیده فاجعهلی هلاک بۉلگچ، عایله نینگ کتّه فرزندی، 12 یاشلی بابر ولیعهد صفتیده تختگه اۉتیرهدی (1494 ی. اِیون).
ماوراالنهر 15-عصر آخریده اۉز ارا نزاعلشهیاتگن تېموري شهزادهلر باشچیلیک قیلیب تورگن، دېیرلی مستقل بۉلیب آلگن کۉپدن کۉپ ولایتلرگه پرچهلنیب کېتگن اېدی. ماوراالنهر تختی اوچون کورهش اوجگه چیققن، تورلی سیاسي فتنهلر اویوشتیریلماقده اېدی. بونینگ اوستیگه عمر شیخ میرزاگه تابع بیر نېچه بېک و حاکملر یاش حکمدارگه (بابرگه) بویسونیشدن باش تارتهدیلر. اولرنینگ اَیریملری بابرنینگ اوکهلرینی یاقلهسه، بعضیلری مستقللیک دعواسینی قیلهدی، ینه باشقه بیرلری بابرگه رقیب، باشقهلری عمهکی، تاغهلریگه قۉشیلیب، اونی جسماً یۉقاتیش پَییگه توشهدی. اۉز عمهکیسی و تاغهسی بۉلمیش سلطان احمد میرزا بیلن سلطان محمودخان خروجلرینی دفع قیلگن بابر حکمرانلیگی نینگ دستلبکی 2-3 ییلیده موقعینی مستحکملش، بېک و عملدارلر بیلن اۉزارا مناسبتنی یخشیلش، قۉشیننی ترتیبگه کېلتیریش، دولت ایشلریده انتظام اۉرنهتیش کبی مهم چاره۔تدبیرلرنی عملگه آشیرهدی. بابرنینگ دستلبکی سیاسي مقصدی امیر تېمور دولتی نینگ پایتختی، ستراتژیک و جیوگرافیک جهتدن مهم بۉلگن سمرقندنی اېگللش و ماوراالنهرده مرکزلشگن کوچلی دولتنی سقلش، مستحکملش همده امیر تېمور سلطنتینی قیته تیکلشدن عبارت اېدی. بو پیتده، قیسقه مدت ایچیده سمرقند تختیگه اوچینچی حکمدار کېلگن اېدی. سلطان احمد میرزا وفاتی (1494 ییل جولای) دن کېین تختگه اۉتیرگن سلطان محمود میرزا سمرقندده دولتنی 5-6 آیدن آرتیق اداره اېتمهدی – قیسقه مدتلی کسللیکدن سۉنگ 43 یاشیده وفات اېتدی. اونینگ اۉرنیگه بخاراده حاکم بۉلگن اۉغلی بایسونغور اۉتیرهدی. 1495-96 ییللرده بابر سمرقندگه ایکّی مرته موفقیتسیز یوریش قیلهدی. 1497 ییل کوزیده او سمرقند اطرافیدهگی بیر قنچه جایلرنی و 7 آیلیک قملدن سۉنگ سمرقندنی اېگللهیدی، بایسونغور قندوزگه قاچهدی. شهر قمل طفیلی نهایتده آغیر کونلرنی باشیدن کچیرماقده اېدی. حتّی اېککولیک دان هم تاپیش مشکل اېدی. بابر قۉشیننی تأمینلشده کتّه قیینچیلیکلرگه دوچ کېلدی. نوکرلریدن اَیریملری اندیجان و اخسی تامان قاچیب کېتهدیلر. بونینگ اوستیگه اندیجانده قالگن اَیریم بېکلر بابردن یوز اۉگیریب، اونینگ اوکهسی جهانگیر میرزا طرفیگه اۉتهدیلر. اندیجاندن کۉنگلی ناتینچ بۉلگن و اقتصادي قیینچیلیکلرگه اوچرهگن، عینِ زمانده آغیر خستهلیکنی باشیدن کېچیرگن بابر سمرقندنی یوز کون اداره اېتگندن سۉنگ، اونی ترک اېتیشگه قرار قیلهدی. اما خجندگه یېتگنده اندیجان هم قۉلدن کېتیب، مخالفلر اختیاریگه اۉتگنینی اېشیتهدی. بابرنینگ تاشکېنت حاکمی، تاغهسی محمودخان کۉمگیده اندیجاننی قیته اېگللشگه اورینیشی نتیجه بېرمهیدی، بو موفقیتسیزلیک بابر قۉشینیگه سلبي تأثیر اېتیب، کۉپچیلیک بېک، نوکرلر (700-800 کیشی) بابرنی ترک اېتهدی. اۉزیگه صادق کیشیلر (200-300) بیلن قالگن بابر معلوم مدت خجندده تورگچ، تاشکېنتگه -محمودخان حضوریگه کېلیب، اندیجاننی قیتریب آلیش رېجهسینی توزه باشلهیدی. معلوم مدت اۉتگچ، بابر خجندگه قیتهدی، کۉپ اۉتمهی، مرغیلاننی قۉلگه کیریتهدی همده اندیجاننی اېگللش تدبیرلرینی کۉرهدی. نهایت، 2 ییلدن سۉنگ (1498 ییل. جون) اونی قیته قۉلگه کیریتهدی. بابر اوکهسی جهانگیر میرزا بیلن صلح توزیب، اونینگ اختیاریده "خجند سووی نینگ اخسی طرفی ولایتلرینی…" قالدیرهدی، اندیجان طرفی ولایتلرینی اۉز تصرفیگه آلهدی.
تېموريلرنینگ اۉز ارا اوروشلری کوچهیگن کېزلرده شیباني خان ماوراالنهرنی تصرف قیلیشگه کیریشهدی. او 1499 ییل جیزّخ و سمرقند آرقهلی قرشی و شهرِ سبزگچه باسیب بارهدی، کتّه اۉلجه بیلن دشتِ قیپچاققه قیتهدی. آرهدن کۉپ اۉتمهی،کتّه کوچ بیلن ماوراالنهرگه قیتگن شیباني خان بخارا و قاره کۉلنی اېگللهیدی (1499)، سلطان علی میرزا کلتهبینلیک بیلن سمرقندنی شیباني خانگه جنگسیز تاپشیرهدی. بیراق، شهر اهالیسی و اشراف زادهلری نینگ معلوم قسمی تېموريلر حکمدارلیگینی تیکلش طرفداری اېدی. اولر فرغانه حاکمی بابرگه مکتوب یۉللب، سمرقندنی اشغال قیلیشگه دعوت اېتگنلر. بابر 1500 ییل کېچ کوزیده اۉز قۉشینی (240 کیشی) بیلن سمرقندگه یېتیب کېلگچ، اهالی اونگه پېشواز چیقیب، شهر دروازهلرینی آچیب بېرهدی. شیباني خان نینگ شهر حمایهسی اوچون قالدیرگن 600 نفر عسکری قیریب تشلهنهدی. شیباني خان بخاراگه چېکینهدی. قیسقه وقت ایچیده سمرقند نینگ برچه تومنلری، قرشی و غوزار شهرلریده بابر حاکملیگی اعتراف اېتیلهدی. اما شهرده آزیق-آوقت ذخیرهلری توگب، قحطچیلیک باشلنگن اېدی. بوندن خبر تاپگن شیباني خان کتّه کوچ تۉپلب، ینه سمرقندگه یوریش باشلهیدی. 1501 ییل اپرېلده زرفشان بۉییدهگی سرِپل قیشلاغی یقینیده بۉلگن جنگده بابر قۉشینلری یېنگیلهدی. بابر سمرقندگه چېکینهدی. شهر ینه قمل قیلینیب، او تۉرت آی دوام اېتهدی. قملده قالگن شهر اهالیسی نینگ آچلیکدن تینکهسی قوريدی، بابر 1501 ییل نینگ 2-یرمیده ناعلاجلیکدن سمرقندنی ترک اېتیب، تاشکېنتگه، محمود خان حضوریگه یۉل آلهدی.
بابر تېموريلر سلطنتینی حمایه قیلیش و اونی سقلب قالیش اوچون یورهکدن حرکت قیلیب، شیباني خانگه قرشی بیر نېچه ییل دوامیده متصل کورهش آلیب بارسه۔ده، اما مملکتده حکم سورگن آغیر اقتصادي تنگلیک و سیاسي پراکندهلیک شرایطیده مقصدیگه اېریشه آلمهیدی. 1503 ییل تاشکېنت خانی محمودخان، بابر و قلماقلرنینگ بیرلشگن قۉشینی شیباني خان تامانیدن سِردریا بۉییده تارمار قیلینهدی. بابر سمرقند تختی اوچون کورهشهیاتگن پیتده اندیجاننی سلطان احمد تنبل اېگللب آلهدی. 1501-04 ییللرده بابر فرغانه ملکینی قیتریب آلیش اوچون سلطان احمد تنبل، جهانگیر میرزالرگه قرشی آلیب بارگن کورهشی موفقیتسیزلیک بیلن توگهیدی. تېموريلرنینگ تۉختاوسیز جنگلری و آغیر سالیقلریدن تالیققن خلق بابرنی قۉللهمهدی و او ماوراالنهرنی ترک اېتیشگه (1504 ییل جون) مجبور بولهدی.
بابر 200-300 نوکری بیلن حصار تاغلری آرقهلی افغانیستانگه اۉتهدی و او یېردهگی ایچکی نزاعلردن فایدهلنیب غزنی و کابلنی اېگللهیدی. بابر کابلنی اېگللهگچ، مستقل دولت توزیشگه جدل کیریشهدی، قۉشیننی ترتیبگه کېلتیرهدی، قتّيق ایچکی انتظام اۉرنتهدی. کابلگه، عموماً افغانیستانگه بابر اۉز یورتی کبی قرهدی، قوریلیش، آبادانلشتیریش، کسب و هنر و زراعتنی رواجلنتیریش ایشلرینی باشلب یوبارهدی. "باغِ شهرآرا"، "باغِ جهان آرا"، "اۉرته باغ"، "باغِ وفا" و "باغِ بابر" کبی تفریحگاهلر تشکیل اېتدی. شهر ایچیدهگی بالای حصار قلعهسینی اۉز قرارگاهیگه ایلنتیریب، اونی قیته تعمیرلتدی، ینگی عمارتلر قوردیردی و عایلهسی بیلن شو قلعهده یشهدی. اونینگ همایون، گلبدن بېگیم، کامران و هندال اسملی فرزندلری شو یېرده توغیلهدی. 1506 ییل بهارده وفات اېتگن قوتلوغ نگارخانیم میرزا اولوغ بېک شو یېرده بنیاد اېتتیرگن "باغِ نورۉزي"گه دفن اېتیلهدی.
بابر افغانیستانده بیر فاتح صفتیده اېمس، بلکه شو یورت، اېل آبادانلیگی و رونقی اوچون جان کویدیرگن تدبیرلی حکمران صفتیده قیزغین فعالیت کۉرستدی، اونینگ منفعتلری یۉلیده عادلانه و عاقلانه ایش توتدی. افغانیستاندهگی عملي فعالیتیگه کۉره، بابر بوتون خراسان و ماوراالنهرده قدرتلی دولت باشلیغی و مظفر سرکرده صفتیده کتّه آبرو آرتتیره باردی، منطقهدهگی سیاسي حیات اعتبارلی اۉرینگه کۉتریلدی. شیبانيلرنینگ تاباره کوچهییب بارهیاتگن یوریشیگه قرشی بیرگهلیکده چاره کۉریش مسألهسیده سلطان حسین بایقرا برچه تېموري حکمدارلر قطاریده بابرنی هم مصلحت ییغینیگه مخصوص تکلیف اېتیشی انه شوندهی یوکسک نفوذنی کۉرستووچی دلیل دیر. بابر شو تکلیف بۉییچه هراتگه آتلنهدی. سلطان حسین بایقرا نینگ تۉستدن وفات اېتیشیگه (1506) قرهمهی، او هراتگه بارهدی و تېموري حکمدارلر بیلن اوچرهشیب مذاکرهلر اۉتکزهدی. تېموري حکمدارلرنینگ بیرلشیب شیباني خان قۉشینلریگه تۉسیق قۉییش رېجهلری عملگه آشمهیدی و تېز آرهده بیرین۔کېتین مغلوبیتگه اوچرهب، سلطنتنی تماماً قۉلدن چیقرهدیلر.
1507 ییل باشلریده بابر هندوستانگه یوریش باشلهیدی. اما، بو اورینیشی موفقیتسیز بیلن توگب، ینه پایتخت کابلگه قیتهدی.
بابر ماوراالنهر و خراساندهگی سیاسي وضیعت و اوروش حرکتلرینی کوزهتیب بارهدی، اۉز قۉشینلرینی دایما شَی توتهدی. شیباني خان خراسان نینگ ییریک مرکزلرینی قۉلگه کیریتگچ، اېراننی ضبط اېتیش اوچون یوریش باشلهیدی. اما، اېران شاهی اسماعیل صفوي بیلن قتّيق تۉقنشووده (1510) یېنگیلهدی، اۉزی هم مروده هلاک بۉلهدی. شاه اسماعیل خراسان و ماوراالنهرگه قۉشین کیریتیب شیبانيلرگه کېتمه۔کېت شکست یېتکزه باشلهیدی. بابر شاه اسماعیل بیلن حربي۔سياسي اتفاق توزیب، 1511 ییل بهاریده حصارنی، یازیده بخارانی، اکتوبر باشیده اېسه سمرقندنی ینه قۉلگه کیریتهدی. بابرنینگ شیعه مذهبیدهگی اېرانيلر رأیی بیلن ایش توتیشی اهالیده ناراضیلیک توغدیرهدی. 1512 ییل 28 اپرېلده کۉلِ ملک جنگیده عبیدالله سلطان باشلیق شیبانيلردن یېنگیلگن بابر حصار تامان کېتهدی. 1512 ییل کوزیده بابر شاه اسماعیل یوبارگن نجم ثاني لقبلی لشکرباشی بیلن بلخده اوچرهشیب، آمودریادن کېچیب اۉتیب، اوّل هوزار (غوزار) قلعهسینی آلهدی، سۉنگ قرشیگه یوریش قیلهدی، شهر اوزاق مدتلی قملدن سۉنگ تسلیم بۉلهدی، شهر حمایهچیلری قتّيق جزالنهدی. 1512 ییل 24 نوامبرده غیژدوان جنگیده بابرشیبانيلردن ینه یېنگیلیب، کابلگه قیتیشگه مجبور بۉلهدی. بابر ماوراالنهرنی اېگللش ایلینجیدن اوزیل۔کېسیل امیدینی اوزهدی و بوتون اعتبارینی هندوستانگه قرهتهدی.
1519 ییل بهاریگه کېلیب بابر هندوستاننی ضبط اېتیش رېجهلرینی عملگه آشیریشگه کیریشهدی و کېینگی 5-6 ییل دوامیده بیر نېچه یوریشلر اویوشتیرهدی. نهایت، 1526 ییل اپرېلده پانیپتده اساسي رقیبی، دهلی سلطانی ابراهیم لۉدي نینگ یوز مینگ کیشیلیک قۉشینینی 12 مینگلیک عسکری بیلن تارمار قیلهدی همده دهلینی اېگللهیدی. آرهدن کۉپ اۉتمهی، ایکّینچی ییریک هند سرکردهسی رانا سینگ اوستیدن هم ظفر قازانیب، هندوستان نینگ بنگالگچه بۉلگن قسمینی اۉزیگه بۉیسوندیرهدی. اگرهنی اۉزیگه پایتخت صفتیده تنلهگن بابر کتّه قوریلیش و آبادانچیلیک ایشلرینی باشلب یوبارهدی. شو طریقه بابر هندوستانده اوچ یریم عصرگه یقین حکم سورگن قدرتلی بابريلر سلالهسیگه اساس سالهدی.
بابر هندوستانده هم، خودّی افغانیستانده بۉلگنیدېک، کۉپلب اجتماعي۔خیریه ایشلرنی عملگه آشیردی، مملکت ترقیاتیگه جدّي تأثیر کۉرستدی. ترقاقلیک و پراکندهلیککه، اۉز ارا ایچکی نزاع، قیرغینلرگه برهم بېریب، ولایتلرنی بیرلشتیردی، مرکزلشگن دولتنی مستحکملش و یورتنی آبادانلشتیریشگه، علم و هنر و دهقانچیلیکنی رواجلنتیریشگه کتّه اعتبار قرهتدی. قوریلیش ایشلریگه باشچیلیک قیلدی.
بابرنینگ اۉز گواهلیگیگه کۉره، شاعر صفتیده ایجادي فعالیتی سمرقندنی ایکّینچی مرتبه اېگللهگن وقتده باشلنگن؛ "اول فرصتلرده بیرار۔ایکّیرر بَیت ایتور اېدیم"، دېب یازهدی او. بابر سمرقنددهلیگی نینگ ایلک آیلریده علیشېر نوایی تشبثی بیلن اولر اۉرتهسیده یازیشمه باشلنهدی. بابر اطرافیده ایجادکارلر تۉپلنه باشلشی هم شو ییللرگه تۉغری کېلهدی. جملهدن، بنایي، ابوالبرکه و بابر اۉرتهسیدهگی رباعي مشاعرهسی سمرقنددهگی قیزغین ادبي حیاتدن درک بېرهدی. عموماً، دولت اربابی و کۉپ وقتی جنگ و جدللرده اۉتگن سرکرده صفتیده اجتماعي فعالیتی نینگ اېنگ قیزغین دوریده هم، شخصي حیاتی و دولتی نهایتده مرّکب و خطرلی شرایطده قالگن چاغلریده هم بابر ایجادي ایشگه وقت تاپه بیلگن، علم، صنعت و ایجاد اهلینی اۉز اطرافیگه تۉپلب، حاميلیک قیلگن، اولرنی رغبتلنتیرگن.
اۉتمیش ادبیات و تاریخ، موسیقي و صنعتدن یخشی خبردار بۉلگن، دیني تعلیماتگه چین اخلاص قۉیگن بابر هر دایم عالم و فاضللر دورهسیده بۉلدی، خصوصاً ایجاد اهلیگه، کسب و هنر صاحبلریگه صمیمي احترام کۉرگزیب حاميلیک قیلدی، اولرنی مادّي و معنوي رغبتلنتیریب توردی. ایجاد و صنعت اهلیگه بوندهی مهرلی مناسبت اصلا بېچیز بۉلمهگن. بابر طبیعتاً ایجادکار اېدی. ییگیتلیک ییللریدن باشلب تا عمری نینگ آخریگچه ثمرهلی ایجادي ایش بیلن شغللندی، هر قندهی شرایط و وضیعتلرده هم ایجاددن تۉختهمهدی، نتیجهده، هر جهتدن مکمل بای علمي و ادبي میراث قالدیردی.
بابر 18-19 یاشلریده رباعي و غزللر یازه باشلهگن. اونینگ "تاپمهدیم" ردیفلی غزلی و "یاد اېتمس اېمیش کیشینی غربتده کیشی" مصرعی بیلن باشلنووچی رباعيسی اۉشه ییللردهگی حیاتی بیلن باغلیق.
بابرنینگ اولکن صنعتکارلیگی شونده که، شخصي کېچینمهلرینی جدّي عموملشمه درجهسیگه کۉتره آلهدی و نتیجهده اثرلریده آلغه سوریلگن غایهلر عموم انساني قدریتلر درجهسیگه کۉتریلهدی. بابر ایجادیده، خصوصاً، شعریتیده کیندیک قانی تۉکیلگن آنه یورتینی دلدن قۉمسش، اونینگ توپراغیگه تلپینیش، غریبلیک عذابلریدن اۉتلی حسرت، یار و دیار ساغینچی و وصال ایلینجی، تقدیر ضربهلری و تورموش عقوبتلری، زمانه ناسازلیکلریدن ناله بدیعي تحلیل اېتیلهدی.
بابر ایجادیده عشق۔محبت، سېوگی۔صداقت، وصال و هجران موضوعی هم سلماقلی اۉرین توتهدی. اونینگ غزل و رباعیلریده، تویوق و مثنویلریده معشوق نینگ مفتونکار گۉزللیگی، بېقیاس حُسن و لطافتی، شرقانه آداب و اخلاقی، ناز و کرشمهسی یېنگیل و اۉیناقی، موسیقي و روان مصرعلرده کتّه مهارت بیلن ترنم اېتیلهدی.
بابرنینگ اوز شعري اثرلرینی تۉپلب، دېوان حالیگه کېلتیرگن سنهنی کۉرستووچی انیق تاریخي معلوماتلر معلوم اېمس. اما "بابرنامه"نینگ 1518-19 ییللر واقعهلری بیانیگه بغیشلنگن فصلیده بابر دېوانینی کابلدن سمرقندگه یوبارگنلیگی تۉغریسیده سۉز بارهدی. دېمک، شو ییللرده اونینگ دېوانیگه ترتیب بېریلگن و مذکور دېوان ماوراالنهرده هم ترقلگن.
حاضرده اونینگ 119 غزلی، بیر مثنوي شعری، 209 رباعيسی، 10 دن آرتیق تویوق و قطعهلری، 50 دن آرتیق معما و 60 دن زیاد فردلری انیقلنگن. دېوانی ترکیبیده عمومي حجمی 270 بَیتدن عبارت 8 مثنوي هم اۉرین آلگن.
هندوستان یوریشلری دوری (1521)ده بابر "مبعین" اثرینی یرهتدی. مثنوي طرزیده یازیلگن، اسلام حقوقشناسلیگی و شریعت عقیدهلریگه بغیشلنگن بو اثرده ماوراالنهر و هندوستانگه عاید اۉشه دور اجتماعي۔اقتصادي حیاتی بۉییچه قیزیقرلی معلوماتلر هم جمعلنگن. ولیعهد همایون و کامران میرزالرگه دستورالعمل صفتیده مۉلجللنگن «مبعین»ده، عینِ زمانده، نماز، زکات و حج زیارتی تۉغریسیده هم شرعي مېزانلر بیان قیلینگن. شو ییللرده بابر شرق شعریتی نینگ اساسي مسألهلریدن بیری عروض وزنی، اونینگ نظریهسی و عملیاتیگه عاید علمي رسالهسینی تماملهیدی. بابر نامینی دنیاگه مشهور قیلگن شاه اثری «بابرنامه» اوستیدهگی ایجادي ایشینی 1518-19 یلرده باشلهگن.
بابرنینگ یوقاریده کېلتیریلگن اثرلریدن تشقری، "خطِ بابري"، شونینگدېک موسیقي صنعتی و حرب ایشلریگه مخصوص بغیشلنگن قطار رسالهلری هم بۉلگن. اما کېینگی ایکّی اثر متنی هنوز تاپیلگن اېمس. "خطِ بابري"ده مؤلف عرب الفباسینی تحریر اېتیب، یازوونی سادّهلشتیریش و آسانلشتیریش مقصدیده اونی تورکي تیل و تلفظ مېزانلریگه ماسلشتیرگن.
1526 ییل 21 دیسامبرده بابرگه قرشی سوءِقصد اویوشتیریلهدی. محو اېتیلگن ابراهیم لۉدي نینگ آنهسی آشپزلر بیلن تیل بیریکتیریب، اونینگ طعامیگه زهر قۉشتیرهدی. شونینگ اثارتی می یا که کۉپ ییللیک مشقتلی و قۉنیمسیز حیات تأثیری می، هر حالده کېینگی ییللرده بابر تېز۔تېز کسلگه چلینیب تورهدی. 1527 ییل اکتوبرده بابر ینه خستهلیککه اوچرهگچ، عمری نینگ آخرلب قالگنینی حس اېتهدی. شونده بابر اۉزی اعتقاد قۉیگن خواجه احرار ولي روحیدن نجات تیلب، اخلاص بیلن اونینگ نثرده بیتیلگن "والیديه" اثرینی شعري ترجمه قیلهدی. بابرنینگ ماهر ترجمان صفتیدهگی قابلیبی نمایان بۉلگن 243 بَیتلی بو اثر کتّه ایجادي الهام بیلن جوده قیسقه مدتده تماملنگن. بابرنینگ اۉز اعترافیچه، ترجمه توگشی بیلن۔آق تماماً ساغهییب کېتگن. بو ییللرده او "بابرنامه" فصللری اوستیده ایشلشنی دوام اېتتیردی، ینگی۔ینگی غزل و رباعيلر یرهتدی، اۉز عبارهسی بیلن ایتگنده، "هندوستانغه کېلگهلی ایتقان اشعارنی" ترتیبگه سالیب، شونینگدېک، «والیديه» ترجمهسینی، "خطِ بابري" بیلن بیتیلگن نمونه و قطعهلرنی ماوراالنهر و افغانیستانگه، همایون، خواجه کلان، هندال و باشقهلرگه یوبارهدی. همایون میرزاگه اتلگن اجتماعي۔اخلاقي مسألهلرنی تحلیل اېتووچی مشهور مکتوبی هم بابر ایجادي فعالیتی نینگ یارقین قیرّهلریدن بیری بۉلدی.
بیر نېچه مدت آلدین پادشاهلیکنی همایونگه تاپشیرگن بابر 47 یاشیده اۉزی اساس سالگن سلطنت پایتختی آگرهده وفات اېتدی و اۉشه یېرده دفن اېتیلدی، کېینچهلیک (1539)، وصیتیگه موافق سویکلری کابلگه کېلتیریلیب، اۉزی بنیاد اېتتیرگن «باغِ بابر»گه قۉییلدی.
