«چهارشنبهسوری» جشنیست که در شامگاه آخرین چهارشنبۀ سال خورشیدی برگزار میشود. شامگاه این روز، خانوادهها با جمعآوری چوب و افروختن آتش، از روی آن میپرند.
خاکستر آتش این مراسم بدشگون دانسته میشود و به همین دلیل، فردای شب چهارشنبهسوری، خانمی این خاکستر را به آب روان یا زیر دیواری میاندازد و زمان بازگشتش، درِ منزل را میکوبد و به اهالی خانه میگوید که با خود خوشی و صفا آورده است.
دیریست که تجلیل از رسم و رواجهای کهن و نوروزی از افغانستان رخت بربسته و محدود به ولایتهای غربی، به ویژه هرات، شده است؛ اما در چندسال گذشته در کابل نیز شماری از جوانان و فرهیختهگان این مراسم کهن آریایی را تجلیل میکنند.
یعقوب یسنا نویسنده و استاد دانشگاه در مورد برگزاری جشن چهارشنبهسوری میگوید که برگزاری مراسمهای باستانی سبب نزدیکی اقوام ساکن در کشور میشود. به گفتۀ آقای یسنا انسان امروز از پذیرفتن کثرتگرایی فرهنگی فرار کرده نمیتواند.
این آگاه مسایل فرهنگی به این باور است که پذیرفتن رواجهای کهن فرهنگی سبب آرامش و صلح در کشور میشود و تعصب با این گونه فرهنگها خشونت را افزایش میدهد.
یسنا میافزاید که ستیزهجویی با مراسمهای فرهنگی و باستانی به خوانشها و برداشتهای تند دینی و مذهبی بر میگردد و این گونه نگاهها سبب میشود که دامنۀ دوستی از میان شهروندان چیده شده و برز دشمنی کاشته شود.
این آگاه فرهنگی میگوید که نبود آموزش و پرورش مناسب در مکتبها و ناآشنایی دانشآموزان از مراسمهای باستانی و فرهنگی سبب شده تا شهروندان کمتر از این گونه مراسمها آگاه باشند و رویکردی کینهتوزانه نسبت به این رسمورواجها داشته باشند.
چهارشنبهسوری، آغازین مراسم برای استقبال از سال نو است. چندی پس از این مراسم، در نخستین روز سال جدید، شهروندان لباس جدید میپوشند.
برخی از خانوادهها سفرۀ «هفت سین» آماده میکنند و در این سفره، سبزه نماد خرمی، سرکه نماد شادی، سمنک نماد خیر و برکت، سیب نماد مهر، سیر به حیث نگهبان سفره، سنجد، سپند و سماق شامل اند. همۀ اعضای خانواده دور هم جمع میشوند و منتظر گذشتن آخرین ثانیههای سال اند.
جوانان نیز فرارسیدن سال نو را به جشن میگیرند و آنهایی که نامزد دارند، برای همسران آیندۀشان هدیۀ نوروزی میبرند.
آرامگاه منسوب به حضرت علی در بلخ که یکی از زیارتگاههای مهم افغانستان است، هر سال میزبان برگزاری جشن سال نو، «مِیلۀ نوروز» یا «میلۀ گل سرخ»، است. مهمترین بخشِ آیین سال نو در بین ساکنان این منطقه، مراسم برافراشتن علَمِ منسوب به حضرت علی (ژندۀ سخی) است.
این در حالیست که برخی از ملاهای نوروزستیز، همواره در مقابل این جشنها واقع میشوند. آنان میگویند، چهارشنبهسوری مراسمی برای گسترش آتشپرستیست و مسلمانان در یکسال فقط دو جشن دارند: عید فطر و عید اضحی.
روحالاامین امینی، یکی از شاعران و نویسندهگان کشور به سلاموطندار میگوید که مراسمهای فرهنگی مثل چهارشنبهسوری و رسم و رواجهای نوروزی از فرهنگهای غنی و دیرپای کشور به شمار میروند.
به باور آقای امینی مراسم چهارشنبهسوری در بُعد دینی و مذهبی ندارد و این مراسم بیشتر رنگ فرهنگی و باستانی را به خود گرفته است.
این نویسنده کشور میافزاید، در روزگاری که هر روز خبرهای کشتار، انتحار و پناهندهگی، شهروندان را رنج میدهد برگزاری اینگونه مراسمها میتواند برای لحظهیی هم که شده شهروندان را شاد سازد.
آگاهان میگوید که تاریخ چهارشنبهسوری به زمان زرتشت (پیامبری آریایی که حدود سه هزار سال قبل مردم را به یکتاپرستی دعوت میکرد) برمیگردد و دارای قدامت چندین هزارساله در حوزۀ زبان فارسیست.
حدود سه هزارسال پیش، در حوزۀ زبان فارسی، هر سال به 12 ماه و هر ماه به 30 روز تقسیم شده بود که هر کدام از این 30 روز، نام ویژهیی داشت. پس از ورود اسلام به این حوزه، بخشبندی هفته نیز به آن اضافه شد و در پایان هر ماه، روزی را جشن میگرفتند و پایکوبی میکردند و این جشنها را «سور» مینامیدند.
