کاهش آب‌های زیرزمینی؛ کابل بی‌آب می‌شود

کارشناسان محیط‌‍ زیست می‌گویند که سطح آب‌های زیرزمینی در کابل کاهش قابل‌ملاحظه یافته و احتمال می‌رود در سال‌های پیش‌رو، پایتخت با بحران کمبود آب‌ روبه‌رو شود.

کاهش آب ‌آشامیدنی و کمبود منابع آبی در شهر کابل، سبب شده که مردم به صورت بی‌رویه و بدون مجوز، به حفر چاه‌های عمیق و استخراج آب‌های زیرزمینی روی بیاورند.

به باور کارشناسان محیط زیست و آب، استفادۀ بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، افزایش بیش از حد جمعیت، میزان بلند مصرف آب، حفر چاه‌های عمیق، پارک‌‌های آبی و حوض‌ها در شهر کابل، سبب شده که پایتخت با کمبود آب روبه‌‎رو شود.

محمد کاظم همایون، رئیس ادارۀ ملی حفاظت از محیط زیست می‌گوید، در صورتی که حفر خودسرانۀ چاه‌های عمیق در پایتخت مدیریت نشود، ‌کم‌آبی، تأثیر بدی روی زنده‌گی مردم و محیط‌ زیست خواهد گذاشت و جبران آن در کوتاه‌مدت ناممکن می‌نماید.

پایتخت‌نشینان با انتقاد ‌از کاهش روزافزون سطح آب‌های زیرزمینی می‌گویند، در سال‌های پسین، به دلیل بی‌توجهی حکومت و مردم، میزان آب‌های زیرزمینی کاهش یافته‌ است.

شمس در کارتۀ سخی کابل زنده‌گی می‌کند. او به سلام‌وطندار می‌گوید که شرکت‌های آب‌رسانی در نزدیکی محل زنده‌گی آنان، تا 200 متر چاه حفر می‌کنند و این سبب گشته که آب این منطقۀ مزدحم کابل پایین بیاید.

غرب کابل نیز با کمبود آب روبه‌رو است. یکی از اهالی برچی می‌گوید که تا عمق پنجاه متری زمین در این منطقه آب نیست. او دلیل کم‌آبی در منطقه را نیز حفر بی‌رویۀ چاه‌های عمیق می‌داند.

باشنده‌گان پایتخت از کارکرد حکومت برای تأمین آب آشامیدنی به شهروندان انتقاد می‌کنند و می‌گویند، اگر حکومت از حفر خودسرانه و غیرقانونی چاه‌های عمیق جلوگیری نکند، در آیندۀ نزدیک کابل با کم‌بود شدید آب آشامیدنی روبه‌رو خواهد شد.

مسئولان شرکت‌های حفر چاه عمیق مدعی ‌هستند که از وزارت تجارت جواز فعالیت گرفته و نظر به تقاضای مردم، به اساس نرخ توافقی، هر جا که مردم بخواهند، چاه حفر می‌کنند. به گفتۀ آنان، نرخ حفر چاه‌های عمیق در کابل به اساس متر بوده و هر متر از پانزده تا صد دالر هزینه بر می‌دارد.

هارون، یکی از مالکان شرکت حفر چاه‌های عمیق می‌گوید: «تقریباً 5 سال پیش، حد اوسط حفر چاه، پنجاه متر بود، اما در حال حاضر حد اوسط حفر چاه به 120 متر رسیده است.»

مسئولان ریاست اداره ملی تنظیم آب می‌گویند، سطح آب‌های زیرزمینی نسبت به هر منطقه متفاوت بوده و سالانه از دو تا پنج متر کاهش می‌یابد. به گفتۀ آنان، در مقایسه به 10 سال گذشته، آمارها نشان می‌دهد که در برخی مناطق، سطح آب 5 متر کاهش داشته و در برخی مناطق دیگر، 40 تا 50 متر کاهش داشته است.

ولی‌الله عاقلی، رئیس منابع آب‌های زیرزمینی اداره ملی تنظیم امور آب می‌گوید که سالانه ۱۰۰ میلیون متر مکعب آب‌های زیرزمینی کابل استخراج می‌شود و این رقم، برای باشنده‌گان پایتخت بسنده نیست. او افزود که حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد باشنده‌گان کابل از شرکت‌های آب‌رسانی دولتی استفاده می‌کنند.

آقای عاقلی می‌گوید که برای برآورده‌شدن آب نیاز مردم، اداره تنظیم آب، پلان‌‎های کوتاه‌مدت، درازمدت و میان‌مدت را روی دست دارد و هم‌چنان از مصرف بی‌رویۀ آب توسط شرکت‌های خصوصی تولید آب، حمام‌ها، حوض‌ها و شرکت‌های چاه عمیق حفر می‌کنند، جلوگیری می‌کند.

به گفتۀ او، تنها چند شرکت محدود جواز حفر چاه عمیق را دارند و متباقی به صورت غیرقانونی این کار را انجام می‌دهند.

جهت دانستن آمار دقیق‌ شرکت‌های حفر چاه‌ عمیق و شرکت‌های آب‌معدنی خصوصی، به چندین نهاد دولتی از جمله، وزارت تجارت و صنایع، وزارت شهرسازی و شهرداری کابل که گفته می‌شود مسئول توزیع جواز و تنظیم امور این شرکت‌ها هستند، مراجعه کردیم، اما هر یک از این اداره‌ها، با مسئول دانستن یک دیگر، از ارایه آمار شانه خالی کردند.

پیش از این نیز وزارت انرژی و آب براساس بررسی‌هایش، از کاهش روزافزون میزان آب‌های زیرزمینی در پایتخت ابراز نگرانی کرده بود.

ظفر مومند