نیمههای شب یکشنبه (5 میزان/مهر) به وقت کابل، ماه غرق در سایۀ زمین میشود و یک پدیدۀ زیبای نجومی ـ خسوف یا ماهگرفتهگی ـ را میآفریند. ماهگرفتهگی کامل در شام یکشنبه در اکثر شهرهای آمریکای شمالی دیده خواهد شد؛ اما در کابل و سایر شهرهای افغانستان و در اروپا و آفریقا ـ البته در اوایل روز دوشنبه ـ به صورت جزیی و فقط سایهروشن دیده میشود.
جالبتر اینکه این ماهگرفتهگی در زمان یکی از بزرگترین ماههای بدر ـ ابرماه (Super Moon) ـ و در روزهای نزدیک به اعتدال خزانی رخ میدهد. یعنی ماه در زمان خسوف به نزدیکترین فاصلهاش از زمین قرار دارد و در نهایت بسیار بزرگ دیده میشود. این ماه بدر یا ابرماه، بزرگترین ماه کامل در سال 2015 است. ماهگرفتهگیها در زمان ابرماه به ندرت رخ میدهد و آخرین بار ماه کامل در زمان ابرماه در سال 1982 رخ داده بود و نوبت بعدی هم در سال 2033 خواهد بود.
فاصله ماه و زمین به طور اوسط 386 هزار کیلومتر است؛ اما شام یکشنبه این همدم زمین در زمان ماهگرفتهگی 356876 کیلومتر از زمین فاصله دارد و در نهایت 8 درصد بزرگتر از حد معمول دیده میشود. اما نمیدانم شما متوجه این تفاوت میشوید یا خیر؟
تماشاگران این پدیدۀ نجومی در نیمۀ شرقی آمریکا میتوانند کل پدیدۀ ماهگرفتهگی را ببینند، اما کسانی که در ایالتهای شرقی زندهگی میکنند، شاهد ماهگرفتهگی نیمه و آن هم در زمان طلوع ماه میباشند. اما اگر در اروپا یا آفریقا زندهگی میکنید، باید روز دوشنبه خیلی زود یعنی بعد از ساعت 2 بامداد به وقت جهانی از خواب بلند شوید تا بتوانید این پدیدۀ نجومی را ببینید.
ماهگرفتهگی کامل در زمان ماه بدر و زمانی رخ میدهد که خورشید، زمین و ماه دقیقاً در یک خط مستقیم قرار گیرند. نور خورشید (خطوط سفید) با اتموسفیر زمین برخورد میکند و در نهایت خمیده شده و به رنگ سرخ تغییر میکند. سپس به سطح ماه میرسد و دوباره به سمت زمین بازتاب مییابد و این باعث میشود تا ماه، رنگ یک صفحۀ سرخگونۀ زیبا را به خود گیرد.
ماهگرفتهگی یا خسوف به طور میانگین 2 تا 3 بار در سال رخ میدهد و از هر نقطۀ زمین که ماه در آسمان آنجا از افق بلند باشد، به صورت کامل و یا در بعضی مناطق نیمه دیده میشود. اما اگر مدار گردش ماه به دور زمین 5 درجه از مدار گردش سیارات به دور خورشید بلندتر نمیبود، آنگاه هر ماه شاهد ماهگرفتهگی میبودیم. این 5 درجه تفاوت باعث میشود تا ماه کامل، هر ماه از وسط سایۀ زمین نه بلکه چند درجه بالاتر یا پایینتر از آن رد شود.
اما شب یکشنبه ماه با عبور از عقب سیارۀ زمین وارد سایۀ درونی زمین میشود که به آن سایهتاریک میگوییم. در سایهتاریک، تنها بخشی از نور خورشید که به ماه میرسد، همان نوری است که با عبور از اتموسفیر زمین دوباره به رنگ سرخ بازتابیده است. در واقع نور با پخش شدن در تاریکی، رنگ تاریکی را بر چهرۀ ماه و ستونهای رنگی زیبایی از رنگ زرد تا خاکستری ـ سیاه را به جا میگذارد.
مدتزمان ماهگرفتهگیها متفاوت است. این ماهگرفتهگی بیش از 3 ساعت ادامه دارد و 1 ساعت 12 دقیقه ماه در سایۀ کامل زمین قرار میگیرد. اما از افغانستان فقط در لحظۀ طلوع خورشید ما میتوانیم به شکل جزیی و سایهروشن ماه را ببینیم.
این هم جدول زمانی ماهگرفتهگی یکشنبه شب به وقت کابل و به وقت جهانی:
رویداد | وقت جهانی (28 سپتمبر) | وقت کابل | قابل رؤیت از کابل |
سایهروشن آغاز میشود | ساعت 12 و 11 دقیقه و 47 ثانیه بامداد | ساعت 4 و 41 دقیقه و 47 ثانیه بامداد | بلی |
ماهگرفتهگی جزیی | ساعت 1 و 7 دقیقه و 13 ثانیه بامداد | ساعت 5 و 37 دقیقه و 13 ثانیه بامداد | بلی |
ماهگرفتهگی کامل | ساعت 2 و 11 دقیقه و 13 ثانیه بامداد | ساعت 6 و 41 دقیقه و 12 ثانیه بامداد | نخیر، پایین افق قرار داد |
حداکثر گرفتهگی | ساعت 2 و 47 دقیقه و 9 ثانیه بامداد | ساعت 7 و 17 دقیقه و 9 ثانیه بامداد | نخیر، پایین افق قرار داد |
گرفتهگی کامل تمام میشود | ساعت 3 و 23 دقیقه و 5 ثانیه بامداد | ساعت 7 و 53 دقیقه و 5 ثانیه بامداد | نخیر، پایین افق قرار داد |
گرفتهگی جزیی تمام میشود | ساعت 4 و 27 دقیقه و 5 ثانیه بامداد | ساعت 8 و 57 دقیقه و 5 ثانیه بامداد | نخیر، پایین افق قرار داد |
سایهروشن تمام میشود | ساعت 5 و 22 دقیقه و 31 ثانیه بامداد | ساعت 9 و 52 دقیقه و 31 ثانیه بامداد | نخیر، پایین افق قرار داد |
