گفتمان تساهل و مدارا؛ تکفیری‌ها قرائت تکفیر را از کجا گرفته‌اند؟

ششمین نشست گفتمان تساهل و مدارا از سلسله برنامه‌های علمی‌-فرهنگی اعتدال‌گرایی با موضوع «عناصر مدارا و رواداری در فرهنگ و تمدن اسلام» در مرکز معلومات افغانستان برگزار شد.

دکتر محمدامین احمدی، نویسنده و پژوهشگر در این نشست چند پرسش را مطرح می‌کند. نخست این که تکفیر چیست و نگاه مذاهب اسلامی (فقهی و کلامی) به مسألۀ تکفیر چگونه است؟ تکفیری‌ها قرائت تکفیر را از کجا گرفته‌اند و آیا تکفیر همان‌گونه که حالا به شکل وسیع کاربرد دارد، می‌تواند توجیهات موجه دینی داشته باشد؟ و پرسش دیگر این که آیا جهاد در برابر نظامی که در رأس آن یک مسلمان قرار دارد، از لحاظ شرعی مجاز است و آیا مسلمانان حق دارند که برای پیاده‌کردن نظام اسلامی آرمانی خود «نظام کاملاً دینی» با توسل به زور و قدرت در برابر نظام-حتی به نام مسلمان-اقدام کنند و نیز مشروعیت این جنگ از کجا می‌آید؟

محمدامین احمدی می‌گوید، با اتفاق نظر، تمام مذاهب اسلامی به ویژه مذهب حنفی در مورد مسألۀ تکفیر نگاه محتاطانه‌یی دارند و کاربرد تکفیر را به این پیمانۀ وسیع که امروز مطرح است و اکثر جنگ‌های گروه‌های مسلح را توجیه می‌کند، درست نمی‌دانند.

او می‌گوید: «مذهب حنفی با مسألۀ تکفیر نگاه سخت‌گیرانه‌یی دارد و تکفیر نظامی که در رأس آن یک مسلمان قرار دارد، هرچند این مسلمان یک «انسان دینی» نیست و گاهاً مرتکب فسق و فساد نیز می‌شود را مجاز نمی‌داند و قیام مسلحانه علیه چنین نظامی را مباح نمی‌داند.

اما پرسش این‌جاست که گروه‌های مسلح مخالف نظام اسلامی چرا به تکفیر نظام می‌پردازند و دست به قیام مسلحانه می‌زنند؟

آقای احمدی در پاسخ به این پرسش می‌گوید که سلفی‌ها، از آن‌جا که در صدد احیای اسلام نخستین‌اند و بر پایۀ تعریف آن‌ها حتی شکل‌گیری و ایجاد «مذاهب» خود یک بدعت است و در زمان حیات پیامبر اسلام مذاهب نبوده‌اند و بر این اساس به تکفیر نظام‌های اسلامی می‌پردازند و دست به اقدام مسلحانه در برابر آن می‌زنند، عمل‌کرد و دیدگاه‌شان در تناقض با دیدگاه مذاهب اسلامی است.

بر اساس این گفته، به قول دکتور احمدی، طالبان دچار یک تناقض شده‌اند؛ این گروه در حالی که خود را شامل یکی از مذاهب می‌دانند، حرکات‌شان بر خلاف دیدگاه مذهب بوده و بر پایۀ دیدگاه سلفی‌ها استوار است.

او در نتیجه‌گیری بعد از یک سخنرانی مفصل و توضیح به پرسش‌های دانش‌جویان و جوانان می‌گوید:«جریان‌های مسلحانه که با هویت دینی امروزه در برابر نظام‌های سیاسی در کشورهای اسلامی درگیر جنگ داخلی هستند، به هیچ وجه توجیه دینی آن گونه که مذاهب اسلامی از دین دارند، نمی‌توانند پیدا کنند. آنان دچار تناقض هستند و مبارزات آنان با توسل به زور برای تعدیل قدرت در منافات با تمامی نصوص مذهبی و روایت‌های رسمی مذاهب اسلامی قرار دارد.»

این نشست به سلسلۀ دیگر نشست‌های گفتمان تساهل و مداران برگزار شد و قرار است نشست دیگر این گفتمان به زودی با موضوعات مهم دیگری برگزار شود.