برنامۀ توسعهیی سازمان ملل متحد (یواندیپی) در گزارش توسعۀ ملی انسانی خود برای سال 2020 در افغانستان، به موضوع استخراج معادن پرداخته است. در این گزارش آمده است که درآمد افغانستان از منابع معدنی در سال جاری، 42 میلیون دالر بوده که این مبلغ کمتر از یک درصد درآمد این کشور را تشکیل میدهد.
بر اساس این گزارش، در حال حاضر درآمد افغانستان از منابع معدنی اندک است و دلیل آن به اتمام نرسیدن پروژههای در مقیاس بزرگ گفته شده است. در گزارش همچنان آمده که بیشتری از معادن بهگونۀ غیررسمی یا غیرقانونی و خارج از رژیم مالی استخراج میشوند.
برآورد این گزارش حاکی از آن است که افغانستان در سال 2017 میتوانست 123 میلیون دالر از طریق صادرات مواد معدنی درآمد داشته باشد.
در گزارش آمده که شورشیان بر معادن افغانستان کنترل دارند و از استخراج آن، منابع مالی خود را برای ادامۀ جنگ تأمین میکنند و از این طریق، مشروعیت حکومت را تضعیف کرده و فساد و خشونت را گسترش میدهند.
در این گزارش از طالبان به عنوان بزرگترین گروه شورشی در کشور یاد شده است. گزارش افزوده که از سال 2015 به بعد، گروههای دیگری نظیر داعش به رقابت بر سر استخراج معادن پرداختهاند.
گزارش سازمان ملل متحد گفته که صنعت معادن پس از موادمخدر به منبع دوم درآمد برای طالبان تبدیل شده است. بر اساس این گزارش، گروه طالبان از کارگران معادن مالیه و حق محافظت دریافت میکنند.
در بخشی از این گزارش آمده که با از میان رفتن منابع مالی داعش مرکزی، شاخۀ خراسان این گروه در افغانستان آغاز به استخراج منابع معدنی در این کشور کرده است.
گزارش تصریح کرده که علاوه بر گروههای شورشی، شبهنظامیان محلی، جنگسالاران و گهگاهی نیروهای امنیتی نیز بر مواد معدنی مالیه وضع میکنند و یا در استخراج غیرقانونی معادن – بهگونۀ مستقیم یا از طریق اعضای خانواده – دست دارند.
در گزارش توسعۀ ملی انسانی سازمان ملل آمده که بخش بزرگ استخراج معادن در افغانستان بهگونۀ غیرقانونی انجام میشود نه طبق قوانین و مقررات دولت.
یافتههای این گزارش نشان میدهد که شرکتهای کوچک و متوسطی نیز در مناطق زیر کنترل شورشیان وجود دارد که فاقد قراردادهای حکومتی اند و به استخراج غیرقانونی معادن میپردازند.
بر اساس این گزارش، از دهه 1980، بسیاری از معادن افغانستان توسط شبکههای جهادی پیشین کنترل میشوند که در نظام پس از سقوط طالبان نفوذ داشته و در دورههای مختلف، در پستهای کلیدی نیز کار کردهاند/ میکنند.
برنامۀ توسعهیی سازمان ملل متحد (یواندیپی) در این گزارش گفته که این شبکهها اغلب با مصونیت از مجازات فعالیت میکنند و آزادانه و بدون ترس از مجازات، منابع معدنی را استخراج و به خارج از کشور قاچاق میکنند.
در بخشی از این گزارش آمده که با کاهش کمکهای بینالمللی و کاهش تقاضا برای ساختمانسازی، بسیاری از شرکتهای ساختمانی «صاحب نام»، فعالیتهای خویش را به سوی بخش معدن سوق دادهاند.
برآوردهای این گزارش بهگونۀ قابلتوجهی بالاتر از آمارهای رسمی است. به گونۀ نمونه، آمار این گزارش در مورد معدن تالک و ذغال سنگ دو برابر آمار رسمی است و در مورد سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی و همینطور سایر مواد معدنی، این رقم خیلی بالاتر از آماری رسمی گفته شده است.
گزارش بهطور نمونه در مورد مواد معدنییی که از افغانستان به پاکستان منتقل میشود، گفته که در آمارهای هر دو دولت اختلاف وجود دارد و این موضوع نشان میدهد که بخش قابلملاحظۀ مواد معدنی بهگونۀ قاچاق به این کشور صادر میشود.
در این گزارش همچنان آمده که بخش زیادی از مواد معدنی تولیدشده به خارج از افغانستان قاچاق میشود.
گزارش افزوده، در مناطقی که توسط شورشیان کنترل میشود، معادن بزرگ و پر سود در مقیاس صنعتی فعالیت میکنند و مواد به دست آمده از این معادن، در حجمهای بزرگ به واسطه موترهای باربری به گونۀ آشکار از مسیر جادههای اصلی به پاکستان منتقل میشوند.
