کمربند سبز کابل؛ طرحی برای مهار آلوده‌گی کشندۀ پایتخت

اگر روزی کابل را از بلندی‌ها و ساحات مرتفع ببینید، مطمئناً با خود خواهید گفت که با وجود چنین هوای آلوده چه‌گونه زنده‌ هستیم؟ اما سراسر کابل با لایۀ خاکستری‌یی از گردوغباد و دود همراه نیست، کافی‌ست دمی به سمت قرغه و پغمان نظاره کنیم.

این روزها حکومت به دنبال نهال‌شانی و ایجاد مناطق سرسبز برای مهار آلوده‌گی بیش از حد پایتخت است. برای دریافت پاسخ این پرسش که فعالیت‌های حکومت برای مبارزه علیه این دشمن پنهان شهروندان به کجا رسیده راهی مناطقی شدم که برنامه‌های مهار آلوده‌گی هوا در حال تطبیق است. متأسفانه مردم محل از چه‌گونه‌گی تطبیق این برنامه هیچ آگاهی‌یی نداشتند و صرفاً خرسند به نظر می‌رسیدند.

به گفتۀ آنان وزارت زراعت طرح این برنامه‌ را تطبیق می‌کند؛ بدون هیچ درنگی راهی وزارت زراعت شدم و سراغ رییس عمومی منابع طبیعی این وزارت را گرفتم.

محمدرفیع قاضیزاده را در دفتر کارش یافتم، سخت مصروف بود، اما تا این که خودم را معرفی کردم دست از کار کشید و پای صحبتی صمیم دور یک میز نشستیم. او خبرهای خوشی داشت. می‌گوید، 10 هزار هکتار زمین برای کمربند سبز پایتخت تخصیص یافته و در مدت 10 سال 40 میلیون دالر را صرف بهبود وضعیت محیط زیست و تصفیۀ آب‌وهوا هزینه خواهند کرد.

رییس منابع طبیعی وزارت زراعت می‌گوید، تاکنون 1300 هکتار زمین تحت پوشش طرح کمربند سبز قرار گرفته و هدف این طرح مبارزه با آلوده‌گی هوای پایتخت است. قاضیزاده می‌گوید، از منطقۀ شیردروازه تا شهدای صالحین و بینی‌حصار و تا تپه‌های خیرآباد و چهارآسیاب و همچنان از قرغۀ کابل که بیش از 300 جریب زمین زیر پوشش این طرح را به خود اختصاص داده تا ساحۀ قصبه و پلچرخی و همچنان کوه آسمایی شامل طرح کمربند سبز پایتخت‌اند.

قرار است ساحات شامل در کمربند سبز نهال‌شانی شده و برای چهار سال از سوی وزارت زراعت محافظت شود و سپس به شهرداری کابل سپرده خواهد شد و برای مراقبت از این ساحات انجمن‌های شهری تشکیل می‌شود.

رییس عمومی منابع طبیعی وزارت زراعت خاطرنشان می‌کند، طرح کمربند سبز کابل مستقیماً برای بیشتر از هزاران تن زمینۀ اشتغال‌زایی را ایجاد می‌کند.

برای ساحات زیر پوشش کمربند سبز پایتخت، کانال‌های آبی، و برق و دیوارهای محافظتی در نظر گرفته شده است. رییس عمومی منابع طبیعی وزارت زراعت می‌گوید، کمربند سبز برای ولایت‌های هرات و کندهار نیز تطبیق خواهد شد.

چنین طرحی برای شهری که هر روز میزان آلوده‌گی هوایش در حال افزایش است خبری خوش برای شهروندان باید باشد، اما وقتی پای صحبت‌های چند تن از باشنده‌گان کابل نشستم، هیچ آگاهی‌یی نسبت به این طرح نداشتند و برخی از آنان حتا می‌گویند که بار نخست است اسم کمربند سبز را می‌شنوند.

بصیر، یکی از باشنده‌گان پایتخت می‌گوید، طرح کمربند سبز کابل احتمالاً در آینده با روی‌کارآمدن رییس جمهوران دیگر تغییر خواهد کرد. او می‌گوید، چهل میلیون دالر بودجۀ ناچیزی برای کاهش آلوده‌گی، اشتغال‌زایی و ایجاد فضای سبز برای یک شهر چند میلیونی‌ست.

به گفتۀ او، زمان ثابت کرده که حکومت هیچ برنامۀ درازمدت قابل اجرا که راه به سلامت‌ برده باشد را به پایان نرسانده است. او می‌گوید، فساد مانع اجرای درست طرح‌های بنیادی در کشور است.

بصیر تأکید می‌کند، دولت در کنار کمربند سبز باید فضاهای سبز بیشتر در شهر ایجاد کند. این فضاها شامل تفریح‌گاه‌ها می‌شود که برای ‌کاهش آلوده‌گی هوا نقشی موثر دارد. به گفتۀ این باشندۀ پایتخت، افزون بر این موارد، دولت نیاز دارد برنامه‌های موازی از جمله کاهش وسایط حمل‌ونقل و جایگزین سوخت مناسب را روی نظر بگیرد.

فرخ‌لقا احمدی، یکی دیگر از باشنده‌گان پایتخت می‌گوید، طرح چنین کمربندی عالی است، اما چنین طرح‌های صرفاً در زبان عملی خواهد شد یا حداکثر روی کاغذ درج می‌شود و هرکز جامۀ عمل نمی‌پوشد.

بانو احمدی می‌گوید، دولت باید در قسمت آگاهی‌دهی چنین برنامه‌های بیشتر تلاش کند، تا همراهی مردم را با خود داشته باشد. او می‌افزاید، فقر و بی‌کاری شهروندان را در فضای ناامید‌کننده‌یی قرار داده و حکومت باید سعی کند در قالب این برنامه امید را به شهروندان باز گرداند.

با احسان در منطقۀ شهرنو پایتخت روبه‌رو شدم. او دربارۀ کمربند سبز کابل می‌گوید که اطلاعی در این مورد ندارد، اما اگر تصمیم حکومت برای تغییر محیط سبز باشد، اقدامی نیک و قابل قدر است.

به گفتۀ او، با این که در سال‌های گذشته برنامه‌های این‌چنینی بسیار گشایش یافته‌اند، اما فایدۀ قابل توجهی نداشته‌اند.

احسان می‌افزاید، هوای کابل این روزها آلوده‌تر از هر فصل سال است، به ویژه در حوالی صبح و شام که تنفس به سختی می‌شود و دودوغبار به اوج خود می‌رسد. به گفتۀ او، استفاده از مواد سوخت بی‌کیفیت در وسایط، سوخت ذغال سنگ و چوب در بخاری‌ها و خاکی که از جاده‌های خاکی کابل به هوا بلند می‌شود، لایه‌یی از دود و خاک را به هوا بلند می‌کند، اما با وجود چنین وضعیتی تاکنون هیچ اداره‌یی از خطرات ناشی از این فضا هشدار نداده است.

این شهروند کابل خاطرنشان می‌کند که شهرداری هر سال در آغاز فصل از شروع کارزارهای نهال‌شانی و فعالیت‌ها برای کاهش آلوده‌گی هوا خبر می‌دهد، اما میزان این آلوده‌گی برعکس هر سال در حال افزایش است. با این حال احسان امیدوار است. او می‌گوید که اگر فساد و خیانت در طرح کمربند سبز کابل رخنه نکند، به فضایی صاف و پاک و محیطی سبز در آینده امیدوار خواهد بود.

پروژۀ کمربند سبز سال گذشته رسماً از سوی وزارت‌ زراعت به همکاری وزارت‌های انرژی و آب، شهرسازی و ادارۀ اراضی پایتخت آغاز شد و در بخش آگاهی‌دهی وزارت‌های آموزش‌وپرورش و اطلاعات فرهنگ همکاری خواهند کرد.