در دنیای امروز – که بهطور فزایندهیی رو به دیجیتالی شدن پیش میرود – فنآوری در زمینه آموزش نیز به عنوان یک ابزار فوقالعاده برای یادگیری و شکلدادن ذهنهای جوان شمرده میشود. یک مرکز آنلاین (مکتب مجازی یا نهاد الکترونیکی یا دانشگاه سایبر) دانشآموزان را عمدتاً به صورت آنلاین و از طریق انترنت و نرمافزار یادگیری الکترونیکی آموزش میدهد. آموزش مجازی از طریق کاربرد چند رسانهیی (فیلم، گرافیک و صدا) به جای کاربرد روش آموزش و یادگیری چهره به چهره به آموزش دانشپذیر ها و کودکان میپردازند. با مراکز مجازی آنلاین، معلمها میتوانند بدون نیاز به ساختمانی برای مدارس، بسیاری از مباحث از آموزش حروف الفبا گرفته تا مراحل مختلف رشد یک گیاه را به کودکان آموزش دهند.
مدلهای آموزشی در حوزه آموزش مجازی بسیار متنوع است. این مدلهای آموزش مجازی از انواع یادگیری از راه دور، که مواد مختلف یادگیری را برای مطالعه مستقل خود استفاده میکنند، تا صنفهای آنلاین و زنده و یادگیری تعاملی را شامل میشوند. اندازه صنفها در یک نهاد آموزشی مجازی، از گروههای بسیار کوچک مانند 6 نفر از دانشآموزان تا صد ها نفر را میتواند شامل شود.
دورههایی که به صورت مستقل و خودگام هستند، دورههای ناهمزمان یا دورههای آموزش مجازی صفحۀ مانیتور( onscreen) نامیده میشوند. بهطور معمول برای این نوع یادگیری، تکالیف و اطلاعات به دانشپذیرها داده میشود و از آنها انتظار میرود که تکالیف را تا موعد مقرر انجام دهند. دانشآموز ها در وقتهای آزاد خود همه کار های درسی خود را انجام میدهند و هیچ زمانبندی یا برنامه یکسانی برای برگزاری صنف وجود ندارد. معمولاً تعاملاتی که در این نوع یادگیری مجازی صورت میگیرد تنها از طریق انجمنهای گفتوگو، وبلاگها و سایتها است. از طرف دیگر، دورههای یادگیری آنلاین همزمان یا آموزش مجازی صفحه مانیتور در زمان واقعی و به صورت بلادرنگ اتفاق میافتد. مربی و دانشآموزان همه به طور همزمان در بستر انترنت تعامل دارند. این ارتباط میتواند از طریق متن، ارتباط تصویری یا مکالمه صوتی بین معلم و دانشآموز یا دانشآموزها با هم دیگر صورت بگیرد. بنابراین، این نوع از آموزش مجازی ساختار مبتنی بر یادگیری اجتماعی دارد. معمولاً در این دورههای آموزش مجازی علاوه بر زمانبندی صنفها، تکالیف اضافی و تکالیف گروهی نیز گنجانده میشود که دانشآموزان باید با همکاری و کمک یکدیگر آنها را انجام دهند
مقایسه مکتبهای مجازی آنلاین با مکتبهای حضوری سنتی:
تفاوت اصلی بین آموزش در یک صنف سنتی و آموزش از راه دور، حضور فیزیکی معلم است. درست است که معلمهای یک مکتب آنلاین با استفاده از یک دوربین و از پشت صفحه مانیتور با دانشپذیرها تعامل برقرار میکنند، اما اشتیاق آنها به ارتقای آموزش برابر است با معلمی که به صورت حضوری و با استفاده از تخته سیاه ارتباط برقرار میکند.
مربیانی که در مکتبهای آنلاین و دورههای آموزش مجازی تدریس میکنند، تجربه و اعتبار تدریس یکسانی در طراحی برنامه درسی و برگزاری دورههای آموزشی دارند و همان عشق و علاقه را نسبت به دانشآموزان خود دارند. مربیهای آنلاین موظف هستند در کارگاهها و جلسات آموزشی مربوط به تکنولوژی آموزشی شرکت کنند و آموزشهایی با بالاترین کیفیت ارائه دهند. با در نظر گرفتن همه این موارد، میتوان گفت که شرکت در دورههای آموزشی مدرسه آنلاین، به هیچ وجه محتوای آموزشی مورد استفاده دانشپذیر و نحوه آموزش او را محدود نمیکند.
نواقص مکتب مجازی آنلاین:
برخی از افراد معتقدند که محدودیت تعامل با معلمها و همصنفیها ممکن است چالشی در رشد مهارتهای رفتاری و اجتماعی دانشآموزان باشد. اینگونه استدلال میشود که به دلیل عدم حضور فیزیکی، معلمها قادر به برقراری نظم و انضباط و حفظ محیط مسالمتآمیز صنف آنلاین نخواهند بود. یکی دیگر از معایب احتمالی مکتب آنلاین، عدم وجود پیوند قوی بین معلم و دانشآموز میباشد، که وجود این تعامل و ارتباط قوی به طور کلی برای بهبود نگرش دانشآموزان در مورد فعالیتهای صنفی ضروری میباشد. اگر دانشآموزان نتوانند به یک بزرگسال تحت عنوان مربی و معلم اعتماد کنند، در محیط کلاس آن مربی احساس راحتی نخواهند کرد.
مفدیت مکتب مجازی آنلاین:
در حالی که معلمها در یک مکتب مجازی آنلاین به صورت جسمی و فیزیکی حضور ندارند، امکان برقراری ارتباط با دانشآموزان از طریق نرمافزار های آنلاین مانند نرمافزار مکتب و سیستم مدیریت یادگیری LMS در بستر انترنت فراهم میشود. بنابراین، میتوانند در زمینه ایجاد تعامل و ارتباط با دانشآموزان سرمایهگذاری کنند. مهمترین مزیت آموزش آنلاین و آموزش الکترونیکی، در دسترس بودن همیشهگی معلمها است که میتواند به برقراری اعتماد بین معلم و دانشآموز کمک کند. آموزش آنلاین، مشکل مسافت و راه دور که در آموزش سنتی وجود دارد را حل میکند، زیرا دانشآموزان میتوانند از طریق نرمافزاری مثل ادوبی کانکت adobe و connect یا هم نرمابزارهای دیگر با معلمهای خود به صورت تصویری جلسه مجازی تشکیل دهند و با آنها تعامل داشته باشند. این روش برقراری ارتباط، برای کودکان و دانشآموزان خجالتی احساس راحتی بیشتری در زمان صحبت با معلمهای خود به ارمغان میآورد، زیرا آموزش مجازی و آموزشگاه آنلاین استرس و احساس خجالتی که ممکن است در ارتباط چهره به چهره پیش بیاید را از بین میبرد.
در آموزشگاههای مجازی و مکتبهای مجازی آنلاین علاوه بر اینکه شرایط برای برقراری تعامل دانشآموز با استادان برقرار است، دانشآموزان همچنین میتوانند از طریق تعامل با همصنفیهای خود در مراکز آموزش از راه دور و تعامل با سایر بخشها، مهارتهای رفتاری و اجتماعی را توسعه دهند. دانشآموز ها در سخنرانیهای آنلاین که از طریق نرمافزار وب کنفرانس برگزار میشود، شرکت می کنند. دانشآموزان از طریق شرکت در فعالیتهای روزانه در صنف مجازی که شامل بحثهای گروهی کوچک و یادگیری مجازی مبتنی بر فعالیت هستند، اهمیت همکاری و دوستی را درک میکنند. علاوه بر این، سرپرستان حاضر در مکتبهای آنلاین و مراکز آموزش دیجیتال میتوانند به مربیها در مدیریت صنف آنلاین کمک کنند و نیازهای آموزشی فردی و اختصاصی دانشپذیر ها را بفهمند.
در یک مکتب مجازی آنلاین، رشد فردی و تحصیلی هر دانشآموز نیز از طریق ارزیابی الکترونیکی و گزارشها و سوابق پیشرفت الکترونیکی ساماندهی میشود و همین امر میتواند کار تنظیم برنامه شخصی متناسب با نیازهای هر دانشآموز را آسانتر سازد. توجه به این نکته ضروری است که اجرا و پیادهسازی مکتب آنلاین و آموزشگاه مجازی توجه شخصی مربیها به تک تک دانشآموزان را از بین نمیبرد، زیرا دانشآموزان میتوانند به صورت آنلاین در یک جلسه وب کنفرانس با معلم خود شرکت کنند. در واقع، این جلسات آنلاین به دانشآموزان کمک میکند تا درباره نیاز های تحصیلی و اجتماعی خود، آگاهی بیشتری کسب کنند، چرا که نسبت به جلسات حضوری استرس بسیار کمتری دارند.
تفاوت بین دوره های حضوری و مجازیآنلاین:
در دورههای حضوری برگزاری صنفها با هماهنگی قبلی انجام میشود، اما در مجازی برگزاری صنف بدون هماهنگی و فردی انجام میشود .
بهصورت حضوری مکانهای برگزاری عمومی مشخص هستند، اما بهصورت آنلاین مخاطبان نیازی به مکان مشخصی ندارند .
در آموزشهای حضوری استادان نیاز به تجهیزات فیزیکی دارند، اما در آموزشهای آنلاین اغلب اینطور نیست.
دورههای حضوری محدودیت زمان و مکان دارد، اما دورههای مجازی اینطور نیستند.
با شیوع ویروس کرونا در افغانستان، نظام آموزشی معارف، مکاتبهای دولتی و خصوصی نزدیک به دو ماه میشود که از سوی حکومت افغانستان تعطیل شده است. این اتفاق زمانی میافتد که افغانستان به ندرت تجربه آموزش مجازی آنلاین یا آموزش از راه دور را داشته باشد و در صورت تداوم وضعیت، وزارت معارف کشور باید طرح و برنامههای آموزشی خویشرا از طریق نظام مجازی آنلاین که نخستین تجربه عمومی را امتحان مینماید، به دستگاه حکومت و خانواده معارف پیشکش بدارند.
رحیمالله سیغانی
روزنامه نگار
