در پشت عدم سرزنش روسیه از سوی امریکا چهار موضوع وجود دارد:
رئیسجمهور در جدل دیگری که روسیه در آن دخیل است، گیر افتاده است. مطلبی که در روزنامۀ نیویارک تایمز منتشر شد، نشان میدهد که ترامپ از این موضوع در ماه مارچ آگاه شده، اما آن را رد کرده بود. روسیه در این معامله به طالبان پیشنهاد کرده است که در بدل کشتن امریکاییها در افغانستان به این گروه پاداش میدهد. ترامپ بر این موضوع که او از آن آگاهی نداشته، پافشاری میکند و جان راتکلیف، رئیس اطلاعات روز شنبه گفت که مقامهای اطلاعاتی در این مورد به رئیسجمهور چیزی نگفته بودند.
این گزارش و افشاشدن انتقال پول میان روسیه و طالبان، پرسشهایی را در مورد دخالت روسیه در افغانستان مطرح کرده و به رابطۀ امریکا و روسیه و همینطور رفتارهای ترامپ با مسکو صدمه زده است. برای بررسی این موضوع چهار دلیل وجود دارد که در ذیل میآید.
رابطۀ مسکو با طالبان عمیقتر شده است
شماری از تحلیلگران به این نظر اند که روسیه از نگرش نرم ترامپ در مورد این کشور، احساس مصئونیت کرده و به همین دلیل دخالتهایش در افغانستان را افزایش داده است. با این حال، نقش روسیه در افغانستان از سال 2015، زمانی که مسکو شروع به برقراری ارتباط با طالبان کرد، بهگونۀ پیوسته افزایش داشته است. از آن زمان دیپلماتهای ارشد روسیه ارتباطشان با این گروه را بهگونۀ علنی جار زدهاند.
مقامهای اطلاعاتی امریکا در دوران ریاستجمهوری اوباما از حمایتهای مادی روسیه از طالبان خبر دادند که شامل حمایتهای اطلاعاتی و تسلیحاتی میشد. براساس گزارشها، روسیه در یک مرحله به بهانۀ سرکوب داعش در شرق افغانستان مسلسلهای نیمهسنگین و سنگین در اختیار طالبان قرار داده بود، اما طالبان بعداً برخی از آن سلاحها را در مناطق جنوبی افغانستان علیه نیروهای امریکایی و افغان به کار بردند. در سالهای 2017 و 2018، رهبری نظامی امریکا در مورد حمایت روسیه از طالبان به شدت ابراز نگرانی کردند.
پاسخ ترامپ چهگونه متفاوت است؟
حتا اگر مداخلات روسیه در افغانستان موضوع جدیدی نباشد، با این حال، واکنش ادارۀ ترامپ به این موضوع غیرمعمول به نظر میرسد. واکنش حکومت امریکا پیش از این در مورد هدف قرار گیری عمدی نیروهای امریکای در مناطق جنگی، تند و صریح بوده است. این واکنشها با هدف محافظت از نیروهای امریکایی و برطرف کردن هرگونه شبهه در مورد اعتبار ایالات متحده و همچنان برطرف کردن جسارت احتمالی دشمنان این کشور، تنبیهکننده بوده است.
به گونۀ نمونه، ایالات متحده در سال 2011 دریافت که مقامهای اطلاعاتی پاکستان به شورشیان افغان دستور دادهاند تا به سفارت امریکا و مرکز فرماندهی ناتو در کابل حمله کنند. مقامهای ارشد امریکایی – به شمول وزیر خارجه، رئیس سیا و رئیس ستاد ارتش – با مقامهای پاکستانی مقابله کردند و با وجود پیچیدهگیهای ارتباطی با پاکستان، راهبرد واکنش را دنبال کردند.
برعکس، اداره ترامپ روسیه را سرزنش نکرد و ترامپ به جای آن پیشنهاد مصالحه کرد و به تازهگی از ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه دعوت کرده است تا در نشست پیشنهادی گروه هفت که برای ماه سپتامبر برنامهریزی شده است، شرکت کند. روسیه که عضو هشتم این گروه بود، در سال 2014 و پس از الحاق جزیرۀ کریمیه از این گروه اخراج شد.
عملیات پاداشی، سیاست روسیه در افغانستان را افزایش نمیدهد
افشای عملیات پاداشی روسیه به اندازهیی که در امریکا تهییجکننده است، اما به نظر نمیرسد که نسبت به اهداف روسیه در افغانستان خیلی چشمگیر باشد. سیاست روسیه در کوتاهمدت تسریع روند خروج نیروهای امریکایی از افغانستان است، در حالی که خود این کشور تلاش میکند تا رابطهاش را با دولت افغانستان و دیگر احزاب این کشور و همینطور طالبان برقرار نگهدارد. به نظر نمیرسد که روسیه بخواهد در روند جاری گفتوگوهای صلح میان امریکا و طالبان موانع ایجاد کند، زیرا این روند مسیر مطمئنی برای عقبنشینی نیروهای امریکایی از افغانستان است.
روسیه اگر نمیخواهد طالبان دو باره بر افغانستان استیلا یابد، چرا باید دست به چنین عملیاتی بزند؟ پاسخ قاطع به این پرسش سخت است، اما دستکم سه توضیح بالقوه در این زمینه وجود دارد. یکی از این توضیحات این است که روسیه این کارها را به این دلیل انجام میدهد تا از این طریق بر امریکا فشار وارد کرده و این کشور را از آسیبزدن به نیروهای نظامی و همچنان دستاندازی به منافع روسیه برحذر دارد. برای این کار، روسیه باید به گونۀ صریح و واضح اعلام کند که عملیات پاداشی پاسخی به فعالیتهای خاص امریکا است و برای واداری ایالات متحده به عقبنشینی طراحی شده است. با این حال و با توجه به عدم اطمینان در مورد انگیزههای روسیه و ماهیت مداخلات این کشور، مشخص نیست که مقامهای امریکایی قادر شده باشند این عملیات روسیه را به هر گونه اقدام ایالات متحده پیوند دهند یا خیر.
توضیح دوم این است که روسیه از افغانستان برای برنامههای راهبردی نامتقارنش استفاده میکند تا هزینههای امریکا در سراسر خاورمیانه و آسیای جنوبی را افزایش دهد. شماری از مقامهای امریکایی به این نظر اند که روسیه میخواهد برای به حد اکثر رساندن منافع خودش در این مناطق، فضا برای مانور امریکا را محدود کند، اما روشن نیست که عملیات پاداشی روسیه در افغانستان قابلیت این را دارد تا هزینههای قابلتوجهی را بر امریکا تحمیل کند.
توضیح سوم این که عملیات پاداشی به سادهگی میتواند کار عاملان محلی روسها باشد، هر چند شواهد قابل دسترس دارای آمیختهگی است. از یکسو گزارشها نشان میدهد که آژانس امنیت ملی نتوانسته است پیوند ثابتی میان عملیات پاداشی و رهبری روسیه ایجاد کند. از سوی دیگر، افشاشدن اطلاعات مربوط به نقل و انتقالات بانکی از سوی سرویس اطلاعات نظامی روسیه به طالبان و جابهجایی یک واسطه افغان دخیل در عملیات روسیه این احتمال را تقویت میکند که عملیات پاداشی روسیه فراتر از فعالیت عاملان محلی روسیه است.
این موضوع میتواند به ترامپ و روند صلح افغانستان صدمه بزند
تصمیم دولت مبنی بر مجاز نبودن پاسخی علیه روسیه با برداشت همهگانی از سازش ترامپ با رفتار تهاجمی پوتین در قبال ایالات متحده در تطابق است و پاسخ ترامپ از زمان افشاشدن عملیات پاداشی روسیه این دیدگاه را تقویت میکند. ترامپ بهجای طرح پاسخ یا اظهار خشم علیه چنین عملیاتی، بر عدم آگاهی از این عملیات پافشاری دارد. جوبایدن، نامزد احتمالی ریاست جمهوری از حزب دموکرات نیز به این موضوع اعتراض کرده و اعضای کنگره از حزب جمهوریخواه و دموکرات نگرانیهایی را در این مورد مطرح کردهاند.
اطلاعات افشاشده ممکن است تلاشهای صلح افغانستان را با چالش مواجه کند. ادارۀ ترامپ در ماه فبروری توافقنامهیی را با طالبان امضا کرده که بر منبای آن، ایالات متحده از افغانستان عقبنشینی کرده و در عوض، طالبان ضمانت کردهاند که نمیگذارند تروریستان از خاک افغانستان علیه امریکا استفاده کنند. ادعاهایی مبنی بر اینکه طالبان مشغول انجام فرمایشات روسیه بودند، پرسشهایی را در مورد خلوص نیت این گروه در پایاندادن به توافقنامهشان – از سوی رهبری جمهوریخواهان و دیگران – به میان خواهد آورد.
در عین حال، در مورد اینکه سطوح رهبری طالبان از ترتیب عملیات پاداشی آگاه بودهاند، اطلاعات کمی وجود دارد و این موضوع برآورد مقدار تاثیر این ناسازگاری بر روند صلح را محدود میکند. علاوه بر این، در میانه پاندمی ویروس کرونا و خستهگی شهروندان امریکا از جنگ در خاورمیانه و جنوب آسیا به نظر نمیرسد که سیاستمداران بهگونهیی عمل کنند که ممکن است سبب استقرار بیشتر امریکا در افغانستان شود.
منبع: واشنگتن پست
برگردان: علی احمدی
