یکی از نهادهای فعال در بخش زنان، با نشر یک تحقیق دربارۀ وضعیت زنان زندانی میگوید که این زنان چه در هنگام بازداشت و رسیدهگی به پروندههای قضایی و چه در هنگام رهایی از بند، با بدترین برخوردها و ممانعتها روبهرو میشوند.
انجمن پیوند افغانان میگوید که نتایج تحقیق آنان از 53 زن زندانی در پنج ولایت کابل، هرات، بلخ، هلمند و قندهار نشان میدهد که کمبود وکیلان مدافع و دادستانهای زن، سطح پایین آگاهی زنان دربارۀ حقوق قضاییشان، برخورد ناعادلانه در هنگام رسیدهگی به پروندههای قضایی زنان و نبود خانههای امن برای حفاظت از زنان فراری و رها شده از حبس، از دلایل عمدۀ بیپناهی زنان زندانی در افغانستان است.
فرشته کریم مسؤول پیشین پیوند افغانان، دربارۀ نتایج تحقیق میگوید که برای زنان زندانی مهمترین مسأله بازگشت آبرومندانۀشان به اجتماع است. بیشتر این زنان پس از آن که از زندان آزاد میشوند، هیچ سرپناهی ندارند و نمیدانند به کجا بروند. دولت باید تعداد خانههای امن را برای حفاظت از آنان بیشتر سازد.
بانو کریم میافزاید که زنان زندانی با وضعیت بد بهداشتی مواجهند. به مراکز درمانی دسترسی ندارند و پروندههای قضاییشان نیز به شیوۀ درست پیگیری نمیشود. به گفتۀ خانم کریم، زنان پس از رهایی از زندان حتا قادر نیستند بر سر کاری که پیش از زندانی شدنشان داشتند، بازگردند؛ یعنی از تمامی منابع درآمدزای خود نیز محرومند.
بر اساس یافتههای این نهاد، 31 درصد زنان به جرم قتل، 23 درصد به جرم فرار از منزل و 20 درصد نیز به جرم زنا در زندانهای کشور زندانی اند.
ثریا صبحرنگ، کمیشنر مستقل حقوق بشر افغانستان میگوید که حقوق زندانیان و حقوق محکومان در قوانین ملی و بینالمللی بسیار واضح است و دولت مکلف است تا از حقوق زندانیان، از هر جنسی که باشند حمایت کند. خانم صبحرنگ میگوید که زندانیان زن در افغانستان در محیطهای بسته نگهداری میشوند و با هرگونه تهدید، توهین و تحقیر و بدرفتاری روبهرو اند. کمیشنر مستقل حقوق بشر به این باور است که باید یک سیستم نظارتی و مراقبتی دوامدار برای حفاظت از زنان زندانی ایجاد شود.
پس از فروپاشی حکومت طالبان، کمکهای هنگفتی برای بازسازی و احیای نظام اجتماعی افغانستان هزینه شد. دولت نیز تحکیم حقوق زنان و حقوق بشر را در صدر اهداف خود قرار داد. اما به نظر میرسد که هم جامعۀ جهانی و هم دولت افغانستان در بخش حقوق زندانیان زن و بازگشت دوبارۀشان به جامعه چندان فرهنگسازی نکرده اند و این قشر بیسرپناه را نادیده گرفته اند.
