شناسنامه، سند تثبیت هویت فرد است. حذف و یا نبود نام مادر در شناسنامه فرد هم از نگاه قوانین مدنی و هم از نگاه اصول انسانی پذیرفتنی نیست .
هشتگ «نامم کجاست؟» چند سال پیش از امروز توسط شماری از کاربران شبکههای اجتماعی آغاز شد و این کارزار سبب گشت که نام مادر در جدول تثبیت هویت فرد در اداره شناسنامه درج گردد، اما نام مادر همچنان پنهان شد و در کنار نام فرزند در روی شناسنامه نیامد. در کشورهای دیگر، فرزند از روی نام مادرش شناسایی میشود و مادر حق دارد مسئولیت فرزندش را به عهده داشته باشد. اما در افغانستان که میگویند: «بهشت زیر پای مادران است» از آوردن اسم مادر شرم میشوند و در مواردی، آوردن اسم مادر بیفرهنگی و بیغیرتی عنوان میشود. در این سرزمین که افتخار تاریخ پنجهزار ساله دارد، به زبان آوردن نام مادر ننگ است و شرمی بر جبین مردان با غیرت.
پس از فروپاشی حکومت طالبان و روی کار آمدن حکومت جدید، اکثریت زنان و مردان به صورت پراکنده خواستار درج نام مادرانشان در شناسنامههایشان شدند. از آنجایی که افغانستان هنوز هم در آتش جنگ میسوزد و مردان زیادی جانهایشان را در این جنگ از دست میدهند، سرپرستی فرزندان را مادران به عهده دارند. جدا از دیگر مسایل، مادرانی که شوهرانشان را از دست دادهاند، حق دارند فرزندانشان با نام و رسم خودشان تربیت و بزرگ شوند نه به نام پسر فلانی شهید. در اکثریت موارد، زنان برای طی مراحل اسناد تعلیمی و تحصیلی فرزندانشان به دیگر مردان خانواده و یا بزرگ محل مراجعه میکنند و خودشان هیچ حق قانونییی در برابر فرزندانشان ندارند.
مرسل مبشره، یکی از مادرانی است که در کابل زندهگی میکند. او در گفتوگو با سلاموطندار میگوید که کارزار «نامم کجاست؟» اگر به صورت جدی پیگیری شود، میتواند سبب شود نام مادران در کنار اسم فرزندانشان بیاید و مادران از حق طبیعی و قانونیشان استفاده کنند.
به گفته او، در برخی موارد، مانند خرید طلا، موتر و دیگر اجناس، مردان از آوردن اسم دختران، مادران و همسرشان خودداری میکنند و به جای نام آنان از نام خود استفاده میکنند. مبشره میگوید: تمامی زنان باید با هویت و نام خودشان شناخته شوند و اسم و رسم هیچ فرد با هر عنوانی نباید جایگزین نام خودشان گردد.
ناهید احسانی، یکی از دانشجویان دانشکدۀ قابلهگی کابل میگوید: «نام زن، هویت زن است. ما دوست نداریم با هویت دیگری شناخته شویم. ما زنان صاحب شناسنامه ایم و اسمی از ما در آن درج شده است.»
سمیه مهرابی، دانشآموز رشته اقتصاد در دانشگاه کابل میگوید: «در طول سالیان دراز و حضور گروههای تندرو افراطی، زنان پیوسته سرکوب شدهاند و هویتشان از سوی مردان خانواده پنهان شده است.» او تأکید دارد که هر زنی با هویت خودش باید شناخته شود و هیچ مردی دیگر حق نداشته باشد زنی را به نامهای «مادر فلانی، کوچ، عیال …» و دیگر القابی که توهین به شمار میروند، صدا بزند.
خانم مهرابی در جریان این مصاحبه گفت: روزی با همسرم برای خرید طلا به شهر رفتیم و پس از گرفتن طلا، دکاندار مصروف نوشتن کاغذ خرید شد. پس از چند ثانیهیی رو به همسرم گفت: اسمتان چیست؟ همسرم بیمعطلی نام من را برایش گفت. آوردن نام زن برای دکانداری که روزانه با دهها مشتری سر و کار دارد، تازهگی داشت و چهرهاش برافروخته شد و اصرار داشت که حتما نام مرد باید اینجا ذکر شود و روش معمول همین بوده است. خانم مهرابی میگوید، در این شهر بارها با چنین اتفاقاتی سر خورده است که دکانداران از آوردن نام زن از سوی همسرشان شوکه شدهاند.
