گفتههای اخیر مقامهای روسیه بیانگر نگرانی شدید مسکو از ظهور گروه ابوبکر البغدادی در افغانستان اند. هفتۀ پیش ضمیر کابلوف، نمایندۀ ویژۀ دولت روسیه برای افغانستان و پاکستان در یک گفتوگوی تلویزیونی گفت که ناتو و ایالات متحده تا کنون از ظرفیتها و امکانات ضدتروریستیشان به صورت جدی علیه گروه دولت اسلامی در افغانستان کار نگرفته اند. آقای کابلوف گفت که هواپیماهای بدون سرنشین نیروهای آمریکایی، عمدتاً کسانی را هدف قرار میدهند که استخبارات این کشور آنان را عضو القاعده میداند. این گفتهها نشان میدهند که مسکو به گونۀ جدی نگران ظهور گروه البغدادی در افغانستان است و از ناتو و آمریکا میخواهد تا تمام توان ضدتروریستیشان را علیه این گروه به کار بگیرند.
چندی پیش پرندههای مرگ ایالات متحده مخفیگاه مولوی عبدالرؤوف خادم، عضو ارشد گروه داعش را در بخشهای دورافتادۀ ولایت هلمند هدف گرفتند. در این حمله، ملا خادم کشته شد و اسناد سربازگیری و توزیع پولش هم از بین رفتند. آن زمان اعلام شد که یکی از هستههای مهم داعش در هلمند از بین رفته است. گفته میشد که مولوی عبدالرؤوف، فرماندهان خرد و کوچک زیادی را برای داعش جذب کرده بود. همچنان ملا عبدالرؤوف توانست با تسلط کامل به زبان عربی، اعتماد شورای رهبری گروه داعش را به دست آورد. منابع مؤثق میگویند که او پول هنگفتی را از داعش به دست آورده بود.
اما روسیه حتا کشتهشدن او را هم بسنده نمیداند و خواستار به کارگیری تمام ظرفیتهای ضدتروریستی افغانستان و ناتو علیه این گروه است. چند روز پیش، سفیر روسیه در کابل نیز در گفتوگویی با یک تلویزیون خصوصی گفت که مسکو نگران ظهور و تقویت گروه داعش در افغانستان است. به گفتۀ سفیر روسیه، مسکو اطمینان دارد که داعش به عنوان یک تفکر در افغانستان جای ندارد؛ اما نسبت به حضور این گروه نگران است.
دو روز پیش خبرگزاریهای روسی به نقل از رییس کشف وزارت دفاع روسیه گزارش دادند که رقم درشتی از جنگجویان خارجی در مناطق قبایلی پاکستان و بخشهای آشوبزدۀ افغانستان حضور دارند. او حضور این جنگجویان را تهدیدی امنیتی برای مسکو خواند. این مقام روسی بسیار سربسته سخن گفته، اما گزارشهای منابع مؤثق میرسانند که بیش از هفت هزار نفر از تندروان آسیای میانه در جنگهای سوریه و عراق حضور دارند.
گروه طاهر یلداش هم حدود سه هزار جنگجوی مسلح دارد. جنگجویان طاهر یلداش در روستاهای مناطق آشوبزدۀ مرزی میان افغانستان و پاکستان پراکنده اند. برخی از فرماندهان این گروه علناً با ابوبکر البغدادی بیعت کرده اند.
به نظر میرسد روسیه نگران این است که آنعده از جنگجویان آسیای میانهیی که اکنون در سوریه و عراق میجنگند، با جنگجویان طاهر یلداش در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان یکجا شوند. طاهر یلداش و گروهش میخواهند که دامنۀ جنگ به آسیای میانه گسترش یابد. داعش هم اعلام کرده که جنگ را به تمام مناطق مسلماننشین جهان گسترش میدهد.
بعید نیست که داعش شماری از جنگجویان آسیای میانهییاش را به کشورهایشان بفرستد تا آتش جنگ را در این کشورهای بیافروزند. تنها راهی که برای رسیدن به این هدف وجود دارد، فرستادن این جنگجویان به افغانستان است. اگر این جنگجویان به مناطق آشوبزدۀ افغانستان بیایند و با ستیزهجویان گروه طاهر یلداش یکجا شوند، در آن صورت، راحتتر میتوانند به آسیای میانه بروند.
شاید به همین دلیل است که داعش در پی پایگاهسازی در مناطق بحرانزدۀ افغانستان است. این گروه میکوشد تا فرماندهان طالبان را جذب کند و در مناطق آنان جنگجویان خودش را جابهجا سازد. سخنان ابوبکر البغدادی در مورد ملا عمر، جاهلخواندن او و بحثهای هواداران البغدادی در شبکههای اجتماعی علیه ملا عمر، برای جذب برخی از فرماندهان رادیکال طالبان به صفوف داعش صورت میگیرد.
اگر داعش موفق به پایگاهسازی در افغانستان شود و شماری از جنگجویانش را به اینجا بفرستد، به راحتی میتواند از طریق معامله با شبکههای قاچاق مواد مخدر، راهش را به سوی آسیای میانه باز کند و جنگ را در این مناطق گسترش دهد. در آن صورت، منافع داعش با شبکههای قاچاق مواد مخدر گره میخورد و هر دو یکدیگر را برای رسیدن به اهدافشان یاری میرسانند. همچنان برخی از شیوخ پولدار عرب هم بدشان نمیآید که آسیای میانه به آتش کشیده شود.
گفتههای مقامهای روسیه نشان میدهند که مسکو از تلاشهای داعش برای پایگاهسازی در افغانستان، سخت تکان خورده است. امنیت آسیای میانه از خط قرمزهای مهم مسکو است. روسیه برای جلوگیری از گسترش ناامنی به آسیای میانه، در سال 1358 به افغانستان لشکرکشی کرد و ده سال در این کشور درگیر جنگ شد. پس از آن هم دولت برهانالدین ربانی را سخت زیر فشار گرفت تا به جنگجویان تاجیکستانی پناه ندهد. در آن زمان، هواپیماهای روسی چندین بار تالقان مرکز ولایت تخار را برای اعمال فشار بیشتر بر دولت ربانی بمباردمان کردند.
همچنان روسیه در زمان حاکمیت طالبان در افغانستان از مخالفان آنان حمایت کرد. تاجیکستان کل قلمروش را در اختیار جبهۀ متحد گذاشته بود. حالا به نظر نمیرسد که مسکو در برابر ظهور داعش و تجمع جنگجویان آسیای میانهیی در افغانستان بیتفاوت باشد. اما اگر روسیه برای مهار این گروهها به روشهای خطرناک متوسل شود، اشتباه بزرگی را مرتکب خواهد شد. مثلا این اشتباه بزرگ میتواند حمایت روسیه از طالبان یا کدام گروه غیررسمی و غیرقانونی دیگر باشد.
به جای آن، روسیه باید برای مهار داعش به دولت و نظام مشروع افغانستان کمک کند. این کشور باید تلاش کند تا ساحۀ نفوذ و کنترل دولت افغانستان گسترش یابد و هیچ گروهی نتواند در مناطق خارج از کنترل دولت دست به پایگاهسازی بزند. بهترین و مؤثرترین راه برای مهار داعش، دادن کمکهای فنی، استخباراتی، نظامی و مالی به دولت افغانستان است.
