زهرا یگانه، زنی است که سالها پیش در هرات از شوهرش جدا شد و پسر و دخترش را با خود به کابل آورد. او چندی پیش قصد کرد تا برای دخترش گذرنامه بگیرد، اما چون هیچ سندی از خانوادهی شوهرش در اختیار نداشت، ریاست پاسپورت پایتخت به دخترش گذرنامه نداد.
زهرا میگوید، برای اخذ اجازهنامه او با خانوادهی شوهرش تماس گرفت، اما آنها حاضر به همکاری نشدند.
با این حال، نکتهی جالب توجه در پیشنهادی است که مأموران ریاست پاسپورت پیشکش زهرا یگانه کردهاند. آنها به او گفتند که اگر از پدر، پدرکلان یا کاکای دختر خبری نیست، او میتواند در عوض اجازهنامه، یک بل برق از خانهی کاکای دخترش در نزد این ریاست بگذارد.
بر اساس مادهی 249 قانون مدنی افغانستان، «مدت حضانت پسر با هفت سالگی و از دختر با نه سالگی» برای مادر به اتمام میرسد. پس از آن فرزندان به پدر، خانواده و نزدیکان پدر تعلق میگیرند.
نجلا راحیل، وکیلمدافع میگوید، اگر شوهر در دورهی حضانت گذشته از تأمین نفقه، تمامی اسناد مربوط به فرزندانش؛ چون شناسنامه و گذرنامه را در اختیار همسرش قرار ندهد، مجرم شناخته شده و باید مجازات شود.
اما درد زهرا چیز دیگری است. او میپرسد چرا باید فرزندی که از تن مادرش جدا شده و از خون او تغذیه کرده، در صورت ناتوانی پدر از سرپرستی او، به خانواده و حتا نزدیکان پدر سپرده شود و مادر همینطور بینصیب بماند؟ پدرها نمیدانند که یک مادر چه میکشد و قانون نیز در این زمینه نهتنها هیچ کمکی به مادران نمیکند که دست و بال آنها را میبندد.
زرقا یفتلی، رییس نهاد تحقیقاتی حقوق زنان و اطفال میگوید، نهادهای مدافع حقوق زنان برای ایجاد تغییر در بخش حضانت و سرپرستی قانون مدنی دادخواهی میکنند تا در مفاد قانون خانواده بازنگری شود.
زهرا یگانه که خود از فعالان حقوق زن است، باور دارد قوانینی که اینگونه زنان را در تنگنا قرار میدهد، صرفن سبب ترویج فساد و رشوهدهی در جامعه میشود؛ زیرا مادران مجبور میشوند از مسیرهای غیرقانونی برای فرزندانشان شناسنامه و سایر اسناد دولتی را تهیه کنند.
