زیاده، نام آشنا برای اکثر مردم، بهویژه مادران ولسوالی واخان بود. سالها قبل، دختر نوجوانی از یک خانواده تهیدست واخانی بلند شد و به هزاران مادر در دور دستترین ساحات بدخشان خدمات صحی ارایه کرد، اما سرانجام نبود پرستار و درد زایمان جان خودش را گرفت.
داکتر مهرعلیشاه حزیم، سرطیب شفاخانه ولسوالی اشکاشم که عملیات «قابله زیاده» در آنجا انجام شد، به سلاموطندار گفت که عملیات زیاده به شکل درست انجام شد و کودک و مادر هر دو صحت و سرحال بودند، اما وضعیت «زیاده» پس از دو شبانهروز بد شد.
او میگوید، فشار خون زیاده یکبارهگی سقوط کرد و تلاشهای پزشکان برای بهبود وضعیت او کارگر واقع نشد و سرانجام او را به فیضآباد بردند و زیاده در مرکز ولسوالی وردوج جانش را از دست داد.
زیاده پس از فراغت از مکتب قابلهگی بخش صحی آغاخان به ولسوالی واخان رفت و یازده سال از مادران این مناطق، پرستاری کرد.
او، اولین قابلهیی بود که برای کاهش میزان مرگومیر مادران و ارایه خدمات بهداشتی به مادران حامله در ولسوالی واخان استخدام شد.
طلبالدین قادری، معاون شورای ولایتی بدخشان میگوید که «زیاده» به مسلک خود تعهد محکم داشت و عاشقانه در کنار مادران نیازمند کمک ایستاده بود و از هیچ موانعی نمیترسید. به گفته او، زیاده بدون شناخت شبوروز به دورترین روستاها میرفت و خدمات پزشکی ارایه میکرد.
او در گفتوگو با سلاموطندار میگوید، زیاده پیش از این – هنگام ولادت نخستش – نیز با مشکل برخورده بود و او را جهت تداوی به تاجیکستان فرستاده بودند.
یکی از باشندهگان ولسوالی واخان بدخشان میگوید که او بارها «زیاده» را دیده که ساعتها راه را پیاده طی میکرد تا هیچ مادری از درد زایمان نمیرد. او میگوید که مرگ «زیاده» تمامی باشندهگان این ولسوالی را متاثر ساخته و مردمان این ولسوالی تنها حسرت نداشتن او را با خود دارند.
نزدیکان زیاده میگویند که او خود رفت به جهان دیگر و فرزندش را به اهالی این ولسوالی به میراث گذاشت. به قول نزدیکان زیاده، او نخستین دختری بوده که از واخان برای ادامه تحصیل به فیضآباد میآید و دختران دیگر را نیز تشویق به ادامه تحصیل میکند.
داکتر فرزانه فانی، مسئول صحت باروری ریاست صحت عامه بدخشان میگوید که مرگ زیاده همه را در اندوه نشانده است. او یکی از دلایل مرگ زیاده را بسته بودن مرز ولسوالی اشکاشم به تاجیکستان گفته است. پس از شیوع ویروس کرونا، تمامی مرزهای تاجیکستان با بدخشان بسته شد و آنان نتوانستند زیاده را به دوشنبه ببرند.
ولسوالی واخان از محرومترین و دور دستترین مناطق بدخشان است و مردمانش به اندکترین امکانات پزشکی دسترسی ندارند و مرگ زیاده بر اندوه نداشتههای مردمان این ولسوالی افزوده است.
