کوزهگری یا سفالیگری از هنرهای قدیمی افغانستان است و هزاران سال پیشینه دارد. این هنر در درازای زمان مردمان زیادی را به خودش مشغول کرده و از لحاظ اقتصادی نیازهای معیشتی خیلیها را فراهم کرده است. کندز، در شمال – شرق کشور را میشود یکی از شهرهای گفت از سالهای دور این صنعت را چون مردمکان چشم نگهداشته است؛ اما در سالیان پسین، جنگ و حضور گروههای جنگجو سبب شده است گِل اکثریت هنرمندان و کوزهبهدستان این دیار بخشکد.
با آنکه بازارهای افغانستان پُر از ظروف شیشهیی، چینی، پلاستیکی، فلزی و بیشتر وارداتی است، هنوز هم در برخی مناطق کشور از ظروف گلی استفاده میشود. این ظروف را کوزهگران میسازند و در محلات به این کوزهگران و هنرمندان «کُلال» میگویند.
در سالهای پسین مردم در افغانستان از ظروف گلی کمتر استفاده میکنند، اما در موارد خاصی هنوز هم از این ظروف استفاده میشود. در سالهای اخیر از ظروفی که کوزهگران میسازند، اکثرن برای تزئین خانه و به عنوان گلدان استفاده میشود. کمتر جایی میبینید که در آن غذا بخورند. در مواردی هم انگشتشمار خانوادههای از آن به عنوان نگهدارندۀ دوغ، ماست و آب سرد استفاده میکنند.
اسدالله احمدی باشندۀ اصلی شهر کندز است و کارگاه کلالی دارد. او میگوید که این هنر از پدربزرگش به او به میراث مانده است. او در مورد کیفیت ظروف گلی میگوید:کیفیتیکه ظروف گلی دارد، ظروف حلبی، نیکلی و پلاستیکی ندارد. دوغ و ماستیکه در کوزه جور میشود، مزۀ خاصی دارد. خوردن نان هم در ظروف و کاسههای گلی لذت خاصی دارد؛ چون ظروف کلالی بیضرر است.
به گفتۀ این کوزهگر کندزی، بیتوجهی ریاست فرهنگ کندز و مردمان این شهر به هنر سفالگری سبب شده است که این هنر غریب بماند. او میگوید، در کنار این که ارزش این هنر در دیدهگان مردم کم شده است، اما انبار شدن ظروف پلاستیکی و شیشهیی وارداتی بازار کوزهگران را خراب کرده است و این صنعت با پیشنه را به نابودی نزدیک کرده است.
احمدی میگوید: در سالهای نهچندان دور گلدانهای را که ما میساختیم به کشورهای اورپایی میبردند، چون خیلی ظریف و هنرمندانه کار میشد. حالا به کیفیت سابق نمیتوانیم ظرف درست کنیم، چون تقاضای بازار بسیار اندک است و کسی سراغش را نمیگیرد.
او از دولت درخواست میکند که واردات ظروف چینایی و پاکستانی را محدود کند تا این صنعت از دست و از یاد رفته دوباره رونق بگیرد و داش کوزهگران همیشه داغ باشد.
عبدالحسیب، یکی از باشندهگان کندز میگوید، در گذشتهها صنعت کُلالی بازار گرم داشت، اما با وارد شدن ظروف خارجی، توجه کمتری به این صنعت میشود. او از دولت و نهادهای مسئول که در راستای حفظ هنر و آثار باستانی کار میکنند، خواستار حفظ هنر کوزهگری شده است.
غلامعلی عیدیزاده، رئیس صنعت و تجارت کندز میگوید که در سالهای جنگ و بدبختی به این هنر فراوان کممهری شده است. او از سرمایهگذاران در این ولایت میخواهد که در همکاری با نهادهای مسئول برای دوباره جان گرفتن این صنعت همکاری کنند.
در کندز کوچهیی است بهنام «کوچه کلالی». این کوچه در سالهای که مردمان این شهر چیزی از انتحار و انفجار نمیدانستند، منزلگه و کارگا نامآورترین کوزهگران بود. به باور باستانشناسان، کوزهگری از نخستین و سنتیترین صنایع تمدن انسانی است که خوشبختانه تا هنوز در خرابهها نفس میکشد و نابود نشده است.
