شوراهای ولسوالی‌ها و سردرگمی حکومت

بر اساس توافقنامۀ حکومت وحدت ملی، به منظور تعدیل قانون اساسی و ایجاد کرسی نخست‌وزیری، رییس جمهور مکلف است که پس از انجام مراسم تحلیف، کمیسیونی را به منظور تهیۀ پیش‌نویس تعدیل قانون اساسی تشکیل ‏دهد و سپس جرگۀ عنعنوی را راه‌اندازی کند. همچنین حکومت باید برای تکمیل نصاب لویه جرگه، مطابق بند دوم مادۀ یک‌صدوده قانون اساسی، در زودترین فرصت ممکن انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها را برگزار کند.
پرسشی که در این‌جا مطرح می‌شود این است که آیا حکومت با برگزاری انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها در پی تعدیل قانونی اساسی و عملی کردن توافقنامۀ حکومت وحدت ملی است یا خیر؟
جاوید فیصل معاون سخنگوی ریاست اجرایی می‏‌گوید، جناح داکتر عبدالله مصمم است تا توافقنامۀ حکومت وحدت ملی را به گونۀ کامل عملی کند و بر این اساس، برگزاری جرگۀ عنعنوی به منظور تعدیل قانون اساسی و ایجاد کرسی نخست‌وزیری پس از برگزاری انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها در اولویت قرار دارد. به باور جاوید فیصل، برای رسیدن به این هدف هنوز فرصت هست؛ با این‌که برای عملی کردن توافق‌‏نامه زمان زیادی هدر رفت.
در صورت عملی شدن این امر، یکی از رؤیاهای رییس اجرایی که تغییر نظام ریاستی به پارلمانی است، تحقق خواهد یافت. ولی جناح ارگ در این زمینه دیدگاه محتاطانه‌یی دارد؛ شاه‌حسین مرتضوی معاون سخنگوی ریاست جمهوری، به سلام وطندار می‏‌گوید که ملاک عملکرد حکومت وحدت ملی قانون اساسی افغانستان است و انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها نیز بر اساس فرمایش قانون برگزار می‏‌شود.
فیض‌الله جلال استاد دانشگاه کابل می‏‌گوید که حکومت انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها را به منظور تدویر جرگۀ عنعنوی و تعدیل قانون اساسی برگزار می‏‌کند. به باور آقای جلال، طالبان خواستار تغییرات و تعدیلاتی در قانون اساسی‌اند و حکومت برای تشویق این گروه برای پیوستن به روند گفت‌وگوهای صلح، ملاحظات آن‌ها را مد نظر دارد.

تشکیل شوراهای ولسوالی‌ها

بر اساس مادۀ شصتم قانون انتخابات، «هر ولسوالی دارای یک شورا می‏‌باشد که اعضای آن توسط رأی‌دهندگان همان ولسوالی برای سه سال انتخاب می‏‌گردند.»
بر بنیاد مادۀ شصت‌ویکم این قانون، «ولسوالی که تا 40 هزار نفوس دارد، 5 کرسی، ولسوالی که بیش از 40 هزار تا 70 هزار نفوس دارد، 7 کرسی، ولسوالی که بیش از 70 هزار تا 100 هزار نفوس دارد، 9 کرسی و ولسوالی‌یی که بیش از 100 هزار نفوس دارد، 11 کرسی اختصاص داده شده و حداقل 25 درصد کرسی‌ها مختص زنان است». همچنین کوچی در هر ولسوالی می‌تواند به عنوان نامزد و یا رأی‌دهنده در انتخابات اشتراک کند.

اما پرسش این است که آیا تا به حال نفوس ولسوالی‌ها مشخص شده است؟ پاسخ روح‌الله احمدزی سخنگوی ادارۀ ثبت احوال نفوس به این پرسش منفی است. آقای احمدزی می‏‌گوید، تا زمانی که شناسنامه‌های الکترونیکی توزیع نشده و سیستم ثبت دیجیتالی نشود، آمار و ارقام دقیق نفوس در افغانستان قابل سنجش نخواهد بود.
از سوی دیگر عبدالله غنی‌زاده رئیس انستیتوت تقنین در وزارت عدلیه می‏‌گوید، اساساً قانونی در مورد شوراهای ولسوالی‌ها وجود ندارد و حکومت به تازگی روی پیش‌نویس آن کار را آغاز کرده است.

با این حال، موسی فریور آگاه امور حقوقی بر این باور است که در صورت نبود قانون شوراهای ولسوالی‌ها، می‌توان کارشیوۀ این نهاد را از قانون شوراهای ولایتی به گونۀ مقایسه‌یی تفسیر کرد. بنا بر آن، شوراهای ولسوالی‌ها به عنوان مجلس‌هایی کوچک در ولسوالی‌ها حق نظارت بر عملکرد مسئولان محلی ولسوالی‌ها را دارند.

امتیازات نمایندگان شوراهای ولسوالی‌ها
منبعی در داخل حکومت وحدت ملی به سلام‌وطندار می‏‌گوید که نمایندگان شوراهای ولسوالی‌ها هیچ‌گونه امتیاز مادی از جانب حکومت دریافت نخواهند کرد و هیچ‏ دفتری نیز برای فعالیت آنان مدنظر گرفته نشده است.
به نقل از منبع، انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها به منظور تقویت شوراهای محل برگزار می‏شود و تصور غلط شماری از نامزدان احتمالی شوراهای ولسوالی‌ها این است که حکومت برای این شورا امتیازات ویژه‌یی را در نظر گرفته است. به همین دلیل در بعضی از مناطق، نامزدان احتمالی پول قابل ملاحظه‌یی را صرف یارگیری و جلب رأی کرده‌اند.
البته منابع رسمی حکومت وحدت ملی از اظهار نظر در این زمینه خودداری کرده‌اند.

آگاهی مردم از شوراهای ولسوالی‌ها

در گفت‌وگویی که سلام‌وطندار با شماری از شهروندان ولایت‌ها و پایتخت‌نشینان داشته، مشخص شده است که سطح آگاهی جمعی پیرامون نقش و کارکرد شوراهای ولسوالی‌ها بسیار پایین است. نباید از نظر دور داشت، در ولسوالی‌هایی که زیر کنترل گروه‌های مسلح مخالف دولت قرار دارند، اساساً انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها برگزار نخواهد شد. 

تلاش کردیم در این زمینه دیدگاه کمیسیون انتخابات را نیز داشته باشیم؛ اما اعضای کمیسیون به تماس‌های پی‌هم سلام‌وطندار پاسخ ندادند. با این حال منیره یوسف‌زاده سخنگوی ارگان‌های محلی می‏گوید که این اداره برای آگاه ساختن مردم دربارۀ مزیت‌های شوراهای ولسوالی‌ها کارزار گسترده‌یی را در سطح محلات و ولسوالی‌ها راه‌اندازی کرده است.