.jpeg)
شب یلدا یا شب چله درازترین شب سال است و در چنین شبی باشندهگاه کشور به ویژه مناطق شمالشرق دور هم جمع شده، دسترخوان پهن میکنند، قصه میگویند و شعر میخوانند، اما چندیست که تندروان مذهبی به گرامیداشت از این شب تاخته اند و آن را عملی «کفری» میدانند.
مهمترین و مشهورترین رسم این شب، خوردن هندوانه و انار است. برخی از خانوادهها حدود سه ماه پیش از رسیدن شب چله هندوانهها را میان کاه نگه میدارند تا رسیدن این شب سالم بمانند. مردم بدین باورند که هر کس در این شب از این میوهها بخورد تا پایان سال تشنه نمیشود.
عتیق ساحل، یکی از شاعران و نویسندهگان کشور دربارۀ شب چله میگوید که برگزاری جشن چله یا شب یلدا در حال رنگباختن میان مردم است. آقای ساحل میافزاید که گرامیداشت از این شب تقابلی با هیچ مذهب و دینی ندارد و نباید با نگاههای بدبینانه سبب شد تا نیم قرن بعد کسی از این جشن نام نبرد.
جشن شب یلدا یا شب چله از جشنهای باستانی و ماقبل تاریخی است. تاریخ دقیق پیدایش این جشن را نمیتوان مشخص کرد؛ اما دریافتهای باستانشناسانه و اساطیری نشان میدهد که این جشن، هشتهزار سال پیشینه دارد و در ایران، افغانستان و برخی از کشورهای آسیای میانه از آن تجلیل میشده است.
.jpg)
بااین حال آنچه این شب را هرچه بیشتر جلوه میدهد انقلاب زمستانیست که رخ میدهد و پس از فردای چله روزها دراز میشوند و شبها کوتاه.
اما از چند دهه به اینسو تفکر افراطگرایانه و تندروانه بر گرامیداشت از این مراسم تاخته است. این تندروان با این تفکر که هر نوآوری گمراهکننده است و به جهنمرفتن فرد میانجامد، مردم را از گرامیداشت شب چله باز میدارند و نگاهی بدبینانه نسبت به این جشن دارند.
وحید بکتایش، شاعر و فعال فرهنگی نسبت به نگاه بدبینانۀ تندروان مذهبی، شرایط حاکم در کشور را متهم به زمینهسازی برای چنین وضعیتی میکند. آقای بکتاش میگوید که دولت برای کاهش رویکرد تندروان با چنین جشنهایی هیچ برنامهیی ندارد.
اما شماری سوء تعبیر از موضوعات دینی را دلیل عمدۀ برخورد تند شماری از عالمان دینی و تندروان مذهبی میدانند.
محمد محق، پژوهشگر دینی دربارۀ برخورد تند شماری با شب چله میگوید که تندروان مذهبی بیشتر به دو روابت به جشنهای باستانی میتازند، یکی نوآوریهای گمراهکننده و دیگر تقلید از رسم و رواجهای کفار که پیامبر اسلام در دو روایت هر دو عمل را تقبیح کرده است.
.jpg)
آقای محق میگوید که تمام این گونه رفتارهای افراطگرایانه نسبت به جشنهای باستانی از روایتهای پیامبر اسلام سوء تعبیر شده اند. او میگوید که اگر به این موضوعات صورت عبادی داده نشود، بدعت نیستند و گناهی ندارند. به گفتۀ او بیشتر کشورهای اسلامی جشنهای باستانیشان را تجلیل میکنند و از سوی علمای این کشورها تجلیل از این جشنها مباح است.
گویند پس از زرتُشت (میان 1200 تا 1400 ق.م) مردمان می پنداشتند که تاریکی نماد اهریمن است و بنا بر این شب چله یعنی دراز ترین و تاریک ترین شب سال شبِ اهریمن است و آنان نیز با جشن، سرور و شب زندهداری در این شب به جنگ اهریمن میرفتند و روزگار دشمن اهورامزدا را تیره و تار میساختند.
