بخش نخست:
امریکا با یک هدف وارد جنگ افغانستان شد و آن بیرون راندن القاعده از این کشور بود. گروهی که در 11 سمتامبر و در یک حملۀ تروریستی، 3 هزار تن را کشت. حالا پس از 20 سال جنگ که طی آن 3500 نظامی امریکایی و متحدانش در افغانستان کشته شدهاند، دونالد ترامپ تلاش دارد بر اساس یک توافق متزلزل با طالبان، نیروهای امریکایی را از افغانستان خارج کند. با این حال، گزارشی را که سازمان ملل متحد روز دوشنبه منتشر کرد، نشان میدهد که گروه اسلامگرای طالبان در برآوردهکردن یکی از اصول اصلی این توافقنامه – قطع ارتباط با القاعده است – ناکام بوده که این موضوع بزرگترین پیروزی ترامپ در سیاست خارجیاش را در حالیکه برای انتخاب مجدد در ماه نوامبر تلاش دارد، تضعیف میکند.
براساس گزارشی که روز جمعه منتشر شد، القاعده در 12 ولایت افغانستان بین 400 تا 600 عضو فعال دارد و یک اردوگاه آموزشی را نیز در شرق این کشور راهاندازی کرده است. کارشناسان سازمان ملل که براساس مصاحبهها با دولتهای عضو این سازمان به شمول مصاحبه با سازمانهای اطلاعاتی کشورها، مصاحبه با اتاقهای فکر و مقامهای منطقهیی این سازمان که در حال تهیۀ گزارش اند، میگویند، طالبان با ادارۀ ترامپ بازی دو سره انجام میدهند. به گفتۀ آنان، طالبان در طول 16 ماه مذاکره با امریکا با رهبران القاعده مشوره داشته و به ایمنالظواهری، رهبر القاعده اطمینان دادهاند که طالبان به رابطۀ تاریخیشان با القاعده احترام میگذارند.
نویسندهگان گزارش سازمان ملل در مورد این که طالبان تا پایان توافقنامۀ صلح متعهد بمانند، به شمول تعهداتشان مبنی بر انجام فعالیتهای ضدتروریستی علیه القاعده و شروع گفتوگو با رهبران افغانستان برای رسیدن به یک آتشبس دایمی، بدبین اند. در گزارش سالانۀ شورای امنیت سازمان ملل متحد که روز دوشنبه توسط تیم پشتیبانی تحلیلی و نظارت بر تحریمهای این سازمان منتشر شد، آمده است: «نشانههای اولیه حاکی از آن است که بسیاری از اهداف – نه تمام آنها – با چالش مواجه خواهد شد.»
این چیزی نیست که ادارۀ ترامپ به مردم امریکا و قانونگذاران این کشور قول داده بود. در توافقنامهیی که در 29 ماه فبروری در دوحۀ قطر امضا شد، آمده است: «طالبان باید جلو گروهها و افرادی را که از خاک افغانستان علیه امنیت امریکا و متحدانش استفاده میکنند، بگیرند.» مایک پامپئیو، وزیر خارجه امریکا در ماه مارچ حتا از این موضوع فراتر رفت و گفت: «طالبان رابطۀشان را با القاعده قطع کردهاند» او که یک روز پس از امضای توافقنامۀ صلح با طالبان در برنامۀ Face the Nation سیبیاس حضور یافت، گفت: «آنها – طالبان – گفتهاند که به هیچ گروه تروریستی اجازه نمیدهند که از خاک افغانستان علیه کسی به شمول امریکا اقدامات تروریستی انجام دهند.» او در ادامه افزود: «در دیداری که با مقامهای طالبان در دوحۀ قطر داشتم، آنان تعهد کردند که ارتباط شان را با القاعده قطع کرده و در کنار ما فعالیت خواهند کرد تا آنان را از آنجا بیرون کنیم.»
به گفتۀ کارشناسان سازمان ملل، واقعیت این است که هیچ یک از آن تعهدات جامۀ عمل نپوشیده و طالبان رابطۀشان را با طراحان و انجامدهندهگان حملۀ 11 سپتامبر حفظ کردهاند. حال پرسشی که مطرح میشود این است که آیا دولت امریکا دست به یک معاملۀ مصلحتآمیز زده است که حتا گفتوگوکنندهگان این کشور میدانستند این معامله محکوم به شکست است؟ به نظر میرسید توافقنامۀ امریکا و طالبان برای ترامپ یک پیروزی به شمار برود که با امضای آن جنگ 19 سالۀ امریکا در افغانستان پایان پیدا کند. جنگی که هزاران تن در آن جان دادند و 132 میلیارد دالر هزینه روی دست مالیاتدهندهگان امریکا گذاشته است. ترامپ این توافقنامه را به شانسی تشبیه کرد که سبب برگشت شهروندان امریکا به کشورشان میشود و افزود که همه از جنگ خسته شدهاند.
با وجود اطمیناندادن ترامپ، یافتههای گزارش بازتابدهندۀ نگرانیهایی است که پیش از این فرماندهان ارتش امریکا نیز ابراز کردهاند. جنرال فرانک مک کینزی، فرمانده فرماندهی مرکزی امریکا که در ماه مارچ در برابر کمیتۀ خدمات نظامی سنا شهادت میداد، از توانایی طالبان در مورد انجام تعهداتشان براساس توافقنامه بی پرده اظهار نظر کرد. او تردیدش در مورد تعهد طالبان مبنی بر قطع ارتباطشان با القاعد را به گونۀ واضح بیان کرد. او دو هفته پس از امضای توافقنامه در روز 13 مارچ گفت: «این چیزی است که طالبان باید آن را ثابت کنند، چیزی که تاکنون ثابت نشده است. نیاز نیست به آنان اعتماد کرده و آنان را دوست داشته باشیم. نیاز نیاز نداریم آنچه را که آنان میگویند باور کنیم. آنچه که نیاز داریم نظارت از عملکرد آنان است.» فرماندهی مرکزی از اظهار نظر در این زمینه خودداری کرد و شورای امنیت ملی امریکا و نیروهای نظامی امریکا در افغانستان در این زمینه پاسخ ندادند.
زلمی خلیلزاد، فرستادۀ امریکا برای صلح افغانستان بدون انتقاد از گزارش سازمان ملل، قطع رابطه طالبان با القاعده را موضوع در حال انجام عنوان کرد و گفت که ممکن است این موضوع روند خروج نظامیان امریکایی را با کندی مواجه کند. او که با گروه کوچکی از خبرنگاران از طریق تلفن صحبت میکرد، گفت که طالبان در مورد القاعده و دیگر گروههایی که ممکن است امنیت امریکا را با خطر مواجه کنند، تعهد ویژه سپردهاند. او در مورد آموزش، استخدام جنگجو و کمکهای مالی گفت که در این مورد کارها تا کنون به فرجام نرسیده است، اما پیشرفتهایی وجود داشته است. گامهای آیندۀ ما در مورد کاهش نیروها و دیگر تعهدات مربوطه به انجام تعهدات طالبان بستهگی دارد. او در مورد اینکه آیا از مشورۀ طالبان با القاعده در دوران گفتوگوهای صلح آگاه بوده است یا خیر، چیزی نگفت.
یکی از سخنگویان وزارت خارجه امریکا روز جمعه و پیش از نشر گزارش سازمان ملل، اعتبار آن را زیر سوال برد و گفت: براساس یافتههای ما، کارشناسان سازمان ملل به اطلاعات منابعی متکی بودهاند که ممکن است تصویر کاملی ارایه نکند. سهیل شاهین، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر نیز یافتههای گزارش سازمان ملل را مردود دانسته و رایزنی طالبان در سطوح بالا با رهبران القاعده، همکاری با این گروه، پناهدادن به آن و اجازۀ ایجاد اردوگاه آموزشی به القاعده در شرق افغانستان را رد کرد. او گفت: من این گزارش را بهگونۀ کامل رد می کنم، این یک اتهام بیبنیاد برای تخریب روند صلح است. ما به گونۀ کامل به توافقنامه و تعهداتی که در آن است، پایبندیم. به هیچ کسی اجازه نمیدهیم تا از خاک افغانستان علیه کشور دیگری استفاده کند.»
یافتههای سازمان ملل اولین هشدار جدی در مورد عدم کارکرد توافقنامۀ پرطمطراق صلح نیست. در این توافقنامه خروج کامل نیروهای امریکایی به گونۀ مرحلهیی مطرح شده که در عوض آن طالبان باید از حمله بر نیروهای امریکایی خودداری کرده و برای ایجاد حکومت آینده با رهبران افغانستان گفتوگو کنند. گفتوگوهای بینالافغانی به دلیل مشکلات در روند تبادلۀ زندانیان میان طالبان و حکومت افغانستان به تعویق افتاده است و حملات طالبان بر نیروهای امنیتی افغانستان ادامه داشته است.
با این وجود، ارتش امریکا خروج نظامیانش از افغانستان را سرعت بخشیده و براساس گزارش رویترز، شمار نیروهای امریکایی از 13 هزار سرباز در ماه فبروری – چند ماه پیش از جدول زمانبندی – این رقم تقریباً به 8600 تن رسیده است. دلیل این خروج شتابزده، حفاظت نیروهای نظامی از پاندمی کرونا بود که حالا دامنگیر افغانستان شده است. با این حال و به گفتۀ دو منبع که نخواستند نامشان فاش شود، فرماندهان ارتش امریکا در حال تهیۀ طرحی اند تا طی یک هفتۀ آینده گزینهیی را برای خروج سریع به ترامپ ارایه کنند. به گفتۀ نیوریاک تایمز، یکی از این گزینهها خروج کامل نیروهای امریکایی پیش از انتخابات ریاست جمهوری ماه نوامبر در امریکاست.
خروج شتابزدۀ نیروهای امریکایی ممکن است افغانستان را دوباره به وضعیت پیش از 11 سپتامبر برگرداند، دورانی که گروه القاعده حملات سال 2001 را در کوهستانهای شمال – شرقی افغانستان طرحریزی کرد. گزارش سازمان ملل میگوید که طالبان در نظر دارند تا قوانین سخت اسلامی را بار دیگر بر افغانستان اعمال کنند و با به کار بردن تاکتیکهایی، گفتوگوهای بینالافغانی را به تأخیر میاندازند تا اکثر نیروهای امریکایی از افغانستان خارج شوند. خروج حداکثری نیروهای امریکایی از افغانستان به طالبان قدرت بیشتری برای تهدید حکومت افغانستان میدهد. نویسندهگان گزارش میگویند، طالبان امریکا را به دلیل حمایتهای هواییاش از نیروهای افغانستان علیه طالبان به بدعهدی متهم کردهاند.
یافتههای این گزارش نشان میدهد که رابطۀ طالبان به ویژه با شبکۀ حقانی و القاعده صمیمی و دوستانه باقی مانده است. تاریخچۀ تلاش مشترک، همدردی ایدلوژیکی و خویشاوندی از نمونههای آن است و طالبان به پشتیبانیشان از القاعده ادامه داده و پناهگاههای را در اختیار این گروه قرار داده است؛ درست مانند آنچه که پیش از حملات 11 سپتامبر از القاعده حمایت میکردند.
منبع: مجلۀ تایم
برگردان: سلاموطندار
