سازمان ملل متحد در گزارش جدید خود گفته است که نبودن مطالب درسی به زبان مادری، ضربۀ محکمی به استعدادها و نبوغ کودکان است.
در این گزارش آمده است، دوری کودکان از زبان مادریشان بر علاوۀ اینکه مانع پیشرفت بیشتر کودکان در زمینۀ آموزش میشود، سبب میگردد تا آنان نسبت به همکلاسهای خود عقبمانده بارآیند.
این گزارش علاوه میکند که اگر آموزش و پرورش کودکان به زبانهای مادریشان صورت گیرد، استعداد آنان بیشتر از پیش انکشاف میکند.
بخش عمدۀ گزارش سازمان ملل متحد در مورد وضعیت آموزش و تعلیم در آن کشورهایی است که تدریس و آموزش کودکانشان به زبان مادری صورت میگیرد. مکسیکو شهری است که به عنوان نمونه در این گزارش ذکر گردیده است. بر بنیاد این گزارش، در سال 2000 میلادی تدریس به زبان مادری در این شهر آغاز شد و تا سال 2006 ادامه پیدا کرد و سبب گردید تا در این فاصلۀ زمانی آمار بیسوادان از 3.7 به 3.5 کاهش یابد.
نشر این گزارش سبب گردید تا شماری از محققان در همین مورد پژوهش کنند؛ این پژوهشگران میگویند که کودکان باید از صنوف ابتدایی تا صنف دوازدهم به زبان مادری خود آموزش ببینند.
جین کومنس، استاد دانشگاه تورنتو در این باره میگوید که آموزش به زبان مادری، تأثیر بهسزایی در رشد استعداد و خلاقیتهای کودکان دارد و آنان باید حداقل، آموزشهای ابتدایی خود را به زبان مادری خویش ببینند.
کشورهایی که تاکنون آموزش به زبان مادری را رسمیت نبخشیده اند، به مشکلات اجتماعی، فرهنگی و ارتباطی بسیاری دچارند.
با این حال آمریکا، سوییس، کانادا، سویدن، بلژیک، تایلند از جمله کشورهایی اند که دانشآموزانشان به زبانهای مادری خود آموزش میبینند و همین نیز یکی از علتهای پیشرفت و ثبات این کشورها پنداشته میشود.
بر بنیاد قانون اساسی افغانستان و دیگر معاهدات بین المللی، آموزش به زبان مادری یکی از مهمترین قواعد حقوق بشری است.
با این حال عدم آموزش دانشآموزان به زبان مادری در افغانستان بیشتر محسوس است و بیشتر ولایات کشور از این مشکل رنج میبرند.
