زلزله‌هراسی هم‌پای وحشت انتحار

پس از زمین لرزۀ پرقدرت 7.7 ریشتری‌یی که به تاریخ 4 اسد امسال مناطقی از افغانستان، پاکستان، هندوستان و تاجیکستان را لرزاند، چندین زلزلۀ خفیف دیگر نیز کابل را لرزاند. پس از دو هفته خاموشی، زمین لرزۀ پرقدرت دیشب همه را به این نتیجه رساند که زمین هنوز خاموش ننشته است. اما به نظر می‌رسد وقوع زمین‌لرزه‌های پی‌درپی وحشتی به مراتب بزرگتر از ترس انتحار و انفجار را در دل شهروندان پایتخت انداخته است.

در این روزها در ذهن و زبان شهروندان پایتخت فقط واژۀ ترکیبی زمین‌ لرزه‌ می‌چرخد. در کوچه و خیابان همه از زلزله صحبت می‌کنند؛ از این که چه‌طور با اولین تکان خود را از خانه بیرون کشیدند؛ چه‌طور فرزندان‌شان از ترس به خود می‌لرزیدند و گریه می‌کردند. به نظر می‌رسد که دست‌کم در این دو ـ سه ماه اخیر پدیدۀ انفجار و انتحار از ذهن شهروندان کابل زدوده شده است. وحشت انتحاری جایش را به هراس از زلزله داده است. مردم می‌گویند که دیگر حتا زیرپاهای‌شان نیز استوار و قابل اعتماد نیست و هر لحظه امکان دارد زمین چاک خورد و آن‌ها را به زیر کشد.

زمین لرزه‌های اخیر در کابل صورت‌های دیگری نیز داشته است. در زلزلۀ چهارم اسد نمای قسمت‌هایی از شهر کابل برای دقایقی تغییر کرد و چهرۀ شهر برای لحظاتی اروپایی شد. مثلاً در شهرک آریا زنان و دختران بی‌حجاب، هراسان از سویی به سوی دیگر می‌دویدند و نمی‌دانستند از وحشت زمین لرزه به کجا پناه ببرند.

اما در همان روز، در بخش دیگری از شهر اتفاقاً چهرۀ محافظه‌کارانۀ شهر برانگیخته شد. در هنگام زمین لرزه این تنها مردان بودند که از خانه بیرون ریختند و به جمع پیوستند. هیچ زنی ـ حتا پوشیده و باحجاب ـ در میان جمع گریزان دیده نمی‌شد؛ انگار در خانۀ هیچ کس، زنی حضور نداشته و اگر هم بوده جانی برای فرار نداشته است.

پس از زمین لرزه نیز هر کسی از ظن خود دلیلی برای وقوع این رویداد سر هم می‌کند. یکی آن را به خشم خدا و معصیت بشر نسبت می‌دهد؛ دیگری از بیداری آتشفشان‌های خفتۀ بدخشان حرف می‌زند؛ یکی سستی خاک کابل را دلیل می‌آورد و دیگری گسل‌های پیچ‌درپیچ و فشار مواد گداخته را علت زمین لرزه‌ها می‌داند.

علی آرین مالک یکی از فروشگاه‌های پرزرق‌وبرق پایتخت که لباس‌های زیر و لوازم آرایشی زنان را به فروش می‌رساند، می‌گوید که این زمین لرزه‌ها فقط نشان دهندۀ غضب الهی است و به خاطر فسق و فسادی است که در جامعه جریان دارد. آرین با اشاره به عطرهایش می‌گوید که بانوان با خرید و استفاده از این عطریات، مردها را به خود جلب می‌کنند و با این کار، موجب اشاعۀ فسق و فحشا در اجتماع می‌شوند.

زلزله‌هراسی برای عده‌یی تبدیل به یک کابوس شده است. رفیع احمدی از شهروندان کابل می‌گوید که در جریان زمین لرزه‌های اخیر، از شدت ترس به گونه‌یی از بیماری روانی دچار شده و هر لحظه تصور می‌کند که زمین زیر پایش می‌لرزد و هر آن امکان دارد شکافته شود و وی را ببلعد.

زمین لرزه‌های پی‌هم، معضل ساخت‌وسازهای غیرمعیاری در پایتخت را نیز دوباره به سرخط خبرها کشانده است. شهروندان کابل می‌گویند که ترس‌شان نه از شدت و مدت زمین لرزه، بل‌که از خانه‌های مسکونی سست و غیرقابل اعتمادی است که در چند سال اخیر اعمار شده است.