مهمترین مأموریتهای فضایی، در مقیاسی چندینساله انجام میشود. یعنی دانشمندان وقتی یک سفینۀ فضایی را به سمت یک سیاره یا دنبالهدار میفرستند، چندین سال صبر میکنند تا سفینۀ فضاییشان به مقصد برسد. دلیل اصلی طولانی بودن چنین مأموریتهایی، فاصلۀ زیاد میان سیارات و زمین است. به گونۀ مثال، ماه پیش سفینۀ فضایی افقهای نوین ناسا پس از ده سال سفر به نزدیکی پلوتو در مرزهای بیرونی منظومۀ شمسی رسید.
هنگامی که از کشف سیارات به دور دیگر ستارهها صحبت میشود؛ یا از عبور سفینۀ فضایی افقهای نوین از کنار پلوتو یا هر مأموریت فضایی بزرگ دیگر گزارش داده میشود، بدون شک همۀ اذهان بیدرنگ متوجه سازمان ناسا میشود. در نزد اکثر مردم، ناسا تنها سازمان یا آژانس فضایی است که توان اجرای مأموریتهای بزرگ و مهم فضایی را دارد. ولی نباید فراموش کرد که در کنار ناسا، آژانس فضایی اروپا (ایسا) از جمله پیشگامان فضا نیز قرار دارد و تا حال مأموریتهای بسیار مهمی را به انجام رسانده است.
بسیاری از مأموریتهای بزرگ فضایی، با همکاری میان ناسا، ایسا و سایر آژانسهای فضایی راهاندازی شده است. اما ایسا مأموریتی مهم با هدف مطالعۀ منشأ حیات در منظومۀ شمسی را در سال 2004 آغاز کرد که در نوع خود بینظیر بود. در دوم مارچ 2004 آژانس فضایی اروپا، سفینهیی فضایی به نام «روزتتا» را سوار بر موشک «آرین 5» به فضا پرتاب کرد تا به سوی دنبالهدار «چیریموف گراسیمنکو» یا «67 پی» برود. سفینۀ فضایی روزتتا در واقع یک کاوشگر روبوتیک بود که با استفاده از نیروی گرانش یا جاذبۀ زمین، مانند سنگ فلاخن به سوی مریخ سرعت گرفت و در سال 2007 با چندینبار دور زدن به دور مریخ، دوباره به سمت زمین بازگشت تا بار دیگر از نیروی جاذبۀ زمین برای افزایش سرعت استفاده کند و در نهایت پس از سال 2009 راهی هدف نهاییاش در آنسوی مدار سیاره مشتری شد.
روزتتا در این سفر، یک ربات کاوشگر کوچک به اندازۀ ماشین کالاشویی خانهگی به نام «فیله» را در آغوش داشت. در جون 2011 وقتی حدود 800 میلیون کیلومتر از خورشید و حدود یک میلیارد کیلومتر از زمین دور شده بود، به خواب زمستانی رفت تا انرژی خود را برای مطالعۀ دنبالهدار 67 پی ذخیره کند. در 20 جنوری 2014؛ از حالت خواب زمستانی بیدار میشود و با ارسال یک پیام «سلام جهان» با مرکز فضایی ایسا ارتباط برقرار میکند و به راه خود برای رسیدن به دنبالهدار 67 پی ادامه میدهد. در 6 اگست 2014، بعد از 10 سال و 5 ماه و 4 روز به نزدیکی دنبالهدار میرسد و در مدار گردش او قرار میگیرد.
روزتتا یک سفینۀ مجهز به یازده دستگاه علمی به شمول چند دوربین، رادار و حسگرهای ریزموج و فروسرخ است و هدف آن مطالعۀ سطح دنبالهدار و گازهایی است که در اثر تابش نور خورشید از سطح دنبالهدار به فضا فرار میکنند. 12 نومبر 2014، لحظۀ تاریخییی برای ایسا و کل جامعۀ علمی بود. در آن روز، رزتتا آغوش خود را باز کرد و کاوشگر روبوتیک فیله به وزن 100 کیلوگرام را که مجهز به 10 دستگاه دیگر بود از ارتفاع 10 کیلومتری به سطح دنبالهدار 67 پی رها کرد. برخلاف تصور دانشمندان، سطح دنبالهدار به حدی یخزده و محکم بود که فیله نتوانست به راحتی روی آن بایستد و بعد از چندینبار خیزوجستزدن، در یک گودال تاریک ـ دور از محل مورد نظر – به دور از نور خورشید قرار گرفت و این اتفاق بسیار بدی برای فیله و برای آژانس فضایی اروپا بود؛ زیرا فیله نمیتوانست باطریهای خورشیدی خود را شارژ کند. با این حال، فرود یک روبوت بر سطح یک دنبالهدار، بزرگترین دستاورد برای بشریت به شمار میآید و به همین خاطر مجلۀ معتبر ساینس از آن به عنوان برترین دستاورد علمی بشر در سال 2014 یاد میکند.
باطریهای فیله پس از 60 ساعت کار تمام میشود و قبل از اینکه به حالت انتظار قرار گیرد، همۀ اطلاعات و تصاویر تهیه شده را به زمین میفرستد. خوشبختانه با نزدیک شدن دنبالهدار67 پی به خورشید باطریهای فیله دوباره شارژ میشود و با ارسال یک پیام به زمین خبر میدهد که زنده است. در طول این مدت، سفینۀ فضایی رزتتا مانند یک مادر نگران به دنبال دنبالهدار در حرکت بوده و سعی داشت با فیله در تماس باشد.
حالا دانشمندان امیدوارند گرمای خورشید در زمان نزدیک شدن دنبالهدار، به این مسافر ماجراجوی زمینی کمک کند تا به نمایندهگی از انسان، پوستۀ یخی دنبالهدار را با دقت بیشتر مطالعه کند. یعنی اگر یخ سطح دنبالهدار نرمتر شود، فیله میتواند به ذراتی در زیر سطح دست پیدا کند که از زمان شکلگیری منظومۀ شمسی در 4.6 میلیارد سال قبل، دست نخورده باقی مانده است. روزتتا تا حال اطلاعات بسیار خوبی در مورد شکلگیری دنبالهدارها داده است. هماکنون نیز در فاصله 200 تا 300 کیلومتری در مدار دنبالهدار میچرخد. اگر یک انسان در چنین فاصلهیی از یک دنبالهدار قرار گیرد، سرتاپا در میان ذرات و گازهایی برخاسته از سطح دنبالهدار غوطهور خواهد شد. اما چنین فاصلهیی برای روزتتا نیز خطرناک است؛ زیرا ممکن است هرازچندگاهی یک تکۀ بزرگتر دنبالهدار جدا شود و با سرعت با روزتتا برخورد کند. دانشمندان مجبورند برای مطالعۀ دنبالهدار و برای این که روزتتا در فاصلهیی نزدیک به دنباله دار قرار داشته باشد، چنین خطر را متقبل شوند. در واقع مأموریتهای فضایی همیشه پر مخاطره و نوعی قمار عجیب است. در طول تاریخ اکتشافات فضایی، تعداد مأموریتهای ناکام به مراتب بیشتر از مأموریتهای موفق بوده که در این جا از خیر ذکر آنها میگذریم.
به محض فروکش کردن بارش ذرات و گازها، روزتتا سعی میکند به دنبالهدار 67 پی نزدیکتر شود تا بتواند با فیله ارتباط برقرار کند. در این مدت، دانشمندان در زمین و روزتتا در نزدیکی دنبالهدار امیدوارند فیله به کمک حسگرهای علمیاش اطلاعات زیادی ذخیره کرده باشد. حتا اگر فیله نتوانسته کاری انجام بدهد و تا حال ساکت بوده، دانشمندان به کمک تصاویر و نمونهبرداریهایی که روزتتا انجام داده میتوانند به خیلی از رازهای شکلگیری دنبالهدار و گذشتۀ منظومۀ شمسی پیببرند. به گونۀ مثال معمای آب در زمین.
اخترشناسان بر این باورند که در اوایل شکلگیری منظومۀ شمسی، زمانی که سیارات به شمول زمین زیر بمباران دنبالهدارها و سنگهای سرگردان قرار داشتند، دنبالهدارهای زیادی با زمین برخورد کرده و در نتیجه آب و مواد ساختمانی برای شکلگیری حیات را به این سیاره آورده اند؛ زیرا دنبالهدارها مثل کوههای بزرگ یخی، در مدارهای بسیار کشیده به دور خورشید میگردند. این دنبالهدارها که در آن سوی کمربند کویپر ـ دورتر از پلوتو ـ قرار دارند، در واقع مواد ساختمانی باقی مانده از زمان شکلگیری منظومه شمسی میباشند. به همین دلیل دانشمندان امیدوارند با مطالعۀ دنبالهدارها، تصویر شکلگیری منظومۀ شمسی و حیات در زمین را با دقت زیاد بازسازی کنند. اما روزتتا در این مأموریت تا حال نشان داده که آب سطح دنبالهدار 67 پی، با آب زمین کاملأ متفاوت است. یعنی آب دنبالهدار 67 پی از نظر ترکیبات کیمیاوی و طعم، با آب در زمین فرق دارد.
با این حال مأموریت روزتتا تا سپتمبر 2016 ادامه خواهد یافت و تا آن زمان سفینۀ فضایی روزتتا سعی میکند اطلاعاتی را که فیله در سطح دنباله در جمعآوری کرده، به زمین مخابره کند و آن قدر به دنبال این دنبالهدار میرود تا در نهایت بتواند بر سطح آن فرود آید. اگر روزتتا بتواند موفقانه بر سطح دنبالهدار 67 پی فرود آید و ارتباط خود را با زمین حفظ کند، دانشمندان آژانس فضایی اروپا در مورد تمدید مأموریت این سفینۀ ماجراجو تصمیم خواهند گرفت.
