دورنمای سیاسی گلبدین حکمتیار

گلبدین حکمتیار نزدیک به 40 سال علیه حکومت جنگید. با این که همواره حضور نیروهای خارجی در افغانستان را اشغال و استعمار می‌دانست، اما در نهایت به روند صلح پیوست و مبارزۀ سیاسی را ترجیح داد.

حکمتیار باری گفته بود که «امت رسول‌الله نیستم، اگر با حضور یک سرباز آمریکایی در افغانستان، وارد آن کشور شوم» علی‌رغم این‌ واکنش‌ها، او به خواست حکومت افغانستان لبیک گفت و در سخنرانی‌اش پس از عقد توافقنامۀ صلح با حگومت گفت که برای تأمین صلح با حکومت وحدت ملی توافق کرده و پیوستن حزب اسلامی به روند گفت‌وگوهای صلح از سقوط حکومت جلوگیری کرده است.

حکمتیار چهرۀ جنجالی تاریخ سیاسی معاصر افغانستان بوده است. اما همیشه شخصیتی کاریزماتیک داشته و هوادارانش سال‌های سال‌هاست که به او وفادار مانده‌اند. وی در ابتدا عضو جمعیت اسلامی به رهبری برهان‌الدین ربانی بود ولی در سال ۱۳۵۸ از این حزب جدا شد و تشکل جدیدی را زیر نام حزب اسلامی تأسیس کرد و خود رهبری آن را بر عهده گرفت. حزبی را که حکمتیار اساس گذاشت، شباهت‌های ساختاری با احزاب چپ‌گرا داشت؛ احزابی که او عملاً با آن‌ها از در مخالفت پیش آمده بود.

کنفرانس بن سبب شد تا افغانستان در اذهان جامعۀ جهانی جا باز کند. تمامی نگاه‌ها به سوی افغانستان متمرکز شد و جامعۀ جهانی با هزار نوع طرح و برنامه وارد سرزمینی شد که هیچ شباهتی به یک کشور نداشت. نیروهای جمعیت در برگزاری نشست بن نقش بسزایی داشتند و پس از تشکیل حکومت نیز سهم زیادی از سیل عظیم پول‌های جامعۀ جهانی را به سمت‌ خود کشاند.

کرزی برای برقراری توازن، چهره‌هایی از جهادی‌ها را وارد نظام کرد و حتی به اعضای حزب جمعیت اسلامی که به پاکستان و ایران نرفته بودند نیز فرصت داد و بدین اساس در هفده سال گذشته، برخی از فعالان حزب اسلامی به تدریج از حکمتیار فاصله گرفتند. آن‌ها یا به عنوان مأمورین دولت انجام وظیفه کردند یا شامل یکی از شاخه‌های فعال حزب در کابل شدند. هرچند شمار زیادی از اعضای شناخته شدۀ حزب اسلامی در هفده سال گذشته در کنار دولت قرار گرفتند، اما رهبر این حزب همواره دولت افغانستان را دست نشانده و مزدور خوانده و به ادامۀ جنگ تا خروج کامل نیروهای خارجی از افغانستان تأکید می‌کرد.

یکی از مواد توافقنامۀ دولت افغانستان با حکمتیار، خروج نام وی از فهرست سیاه سازمان ملل و مصئونیت قضایی از «عملکردهای سیاسی و نظامی» گذشته‌اش است. این مصونیت احتمالاً شامل اتهامات جنایات جنگی مربوط به کشته‌شدن هزاران نفر در جریان جنگ‌های داخلی دهۀ‌ ۱۹۹۰ و همچنین پانزده سال اخیر می‌شود.

حکمتیار برای نجات خود از انزوا با حکومت صلح کرد. اکنون مجبور است تمامی دشواری‌ها و گشایش‌هایی را که دیگر رهبران جهادی در این یک‌ونیم دهه با آن مواجه شده بودند، از سر بگذراند. ورود فرزندش، حبیب‌الرحمان حکمتیار به سیاست، یکی از این آزمون‌هاست. آیا فرزند حکمتیار می‌تواند جایگاهی همانند سایر فرزندان چهره‌های جهادی به دست آورد. همان‌گونه که دیده شد، پیوستن حکمتیار به روند صلح تأثیر چشمگیری بالای وضعیت جنگ و امنیت افغانستان نداشت. اما از لحاظ سیاسی توانست جایگاه ازدست رفته‌اش را در میان رهبران سیاسی بازیابد. با این حال هنوز هم انشقاق درونی حزب اسلامی ازبین نرفته و عبدالهادی ارغندیوال، در حفظ و نگهداری از ارزش‌های حزب اسلامی خود را محق می‌داند.