سرپل یکی از ولایتهای شمالی کشور ۲۰۰ آبدۀ تاریخی را در خود جا داده است که از آن جمله ۲۴ آبده در وزارت اطلاعات و فرهنگ ثبت و۱۷۶ آبدۀ دیگر هنوز در این وزارت به ثبت نرسیده و نیاز به کاوش بیشتر دارد.
شماری از فرهنگیان سرپل به سلاموطندار میگویند، آبدات تاریخی و آثار باستانی این ولایت به علت بیتوجهی دولت در آستانۀ نابودی است.
سیداحمد حیدری، مدیر حفظ آبدات تاریخی در ریاست اطلاعات و فرهنگ سرپل به سلاموطندار میگوید، از جملۀ ۲۴ آبدۀ ثبت شده در وزارت اطلاعات و فرهنگ تنها یک آبده بنام خواجه محمد خطیب در مرکز سرپل در سالروان به طور اساسی بازسازی شده و بقیه در معرض نابودی قرار دارد.
به گفتۀ او، متخصصان بخش آبدات تاریخی در سالروان پس از سروی و پروژهسازی، هزینۀ بازسازی آبدهها را با وزارت مالیه در میان گذاشتهاند؛ اما تا کنون پرداخت نشده است .
آبدههای تاریخی سرپل که در وزارت اطلاعات و فرهنگ ثبت شده قرار ذیل است:
۱– آرامگاه حضرت یحیا بن زید شهید در شهر سرپل با قدامت ۱۲۰۰ سال
۲– مسجد عیدگاه در شهر سرپل با قدامت ۵۰۰ سال
۳– مسجد خانقاه در مرکز سرپل با قدامت ۲۰۰ سال
۴– مسجد حضرت خضر در قریۀ بغاوی در مرکز سرپل با قدامت ۵۰۰ سال
۵–آرامگاه امامکلان در شهر سرپل با قدامت ۱۲۰۰ سال
۶– آرامگاه خواجه محمد خطیب در شهر سرپل با قدامت ۴۰۰ سال
۷– آرامگاه امام جعفر در قریۀ سیدآباد افغانیه با قدامت ۹۰۰ سال
۸– آرامگاه سلطان محمد دیوبند قرهشیخ در ولسوالی صیاد با قدامت ۳۰۰ سال
۹– آرامگاه دختر شاه «احتمالاً دختر بابرشاه» با قدامت ۹۰۰سال
۱۰– زیارت پستهمزار
۱۱– بالاحصار سرپل با قدامت ۵۰۰ سال
۱۲– بالاحصار سانچارک با قدامت ۵۰۰ سال
۱۳– بالاحصار قهقه در ولسوالی گوسفندی، بنا بر نظریۀ باستان شناسان فرانسوی مربوط به دورۀ کوشانیها است.
۱۴– کافر قلعۀ انگشتشاه در سانچارک مربوط به دورۀ بودیسم و اسلامیست.
۱۵– قلعۀ تاریخی ترپچ در ولسوالی بلخاب مربوط به دورۀ غوریان است.
۱۶– میر سیدعلی آغا در ولسوالی بلخاب
۱۷– ساحۀ باستانی چهار سم در ولسوالی کوهستانات
۱۸– لنگر شاه عبدالله در ولسوالی سوزمه قلعه
۱۹– ساحۀ باستانی لغمان در مرکز سرپل
۲۰– خشت پل در مرکز سرپل
۲۱– جوره چنار در کنار امام خورد در شهر سرپل
۲۲– کتهقلعه در ولسوالی سوزمه قلعه
۲۳– بودنهقلعه در سوزمه قلعه
۲۴– چهل دختران در قریۀ خرابه در مرکز سرپل
