آزادی گروگانهای هزارهتبار، که نزد جنگجویان مسلح آسیای میانه یی بودند، برای همۀ مردم افغانستان خبری خوش است. خانوادههای آنان ماهها بود که با چشمان پراشک، انتظار عزیزانشان را میکشیدند. از اینکه این انتظار کشنده پایان یافت، همه خوشحالاند. اما در مورد معاملۀ «احتمالی» حکومت با گروگانگیرها، پرسشهایی مطرح است که باید به آنها پاسخ داده شود.
حکومت باید توضیح دهد که در بدل رهایی این عزیزان، به گروگانگیرها چه داده است؟ سخنان دیروز رییس جمهور غنی در پیوند به این موضوع زیاد روشن نبود. رییس جمهورغنی به تلویح گفت که خانوادههای جنگجویان ازبکتبار طاهر یلداش رها شده اند. رییس جمهور همچنان گفت، زندانیانی که از محاکم رسمی حکم دریافت کرده اند، در این معامله معاوضه نشده اند. این اظهارنظر کلی و سربسته است. میشود از آن هر نوع تعبیری کرد. انتظار میرود که رییس جمهور بسیار واضح و روشن سخن بگوید.
پیش از این اعلام شده بود که گروگانگیرها تفنگداران ازبکتبار طاهر یلداش اند و میخواهند گروگانها را با زندانیانشان که دربند سازمان امنیت ملی اند، مبادله کنند. اما بعداً اعلام شد که سازمان امنیت ملی افغانستان، خانوادههای شماری از جنگجویان آسیای میانهیی را در توقیف دارد. گفته میشود که این خانوادهها میخواستند از مناطق قبایلی پاکستان به شمال افغانستان بروند که توسط نیروهای امنیت ملی بازداشت شدند.
برخی از مقامهای حکومتی در محافل خصوصی میگفتند که گروگانگیران علاوه بر رهایی خانوادههایشان، خواستار رهایی شماری از زندانیان خطرناک نیز هستند. زندانیانی که از میدانهای نبرد بازداشت شده اند و تروریستهایی حرفهیی اند.
حالا بر مقامهای حکومتی است که توضیح دهند، گروگانها با زندانیان عادی ازبکتبار مبادله شده اند یا این که تروریستهای خطرناک نیز رها شده اند. از سخنان رییس جمهور غنی پیدا بود که حکومت خانوادههای جنگجویان ازبک تبار را رها کرده است، اما وی از رهایی جنگجویان چیزی نگفت. رییس جمهور گفت، کسی که حکم محکومیت دریافت کرده، رها نشده است؛ این به این معناست که تروریستهایی که حکم دریافت نکرده اند، رها شده اند. رهایی تروریستها در یک معاملۀ گروگانگیری بدترین راه حل ممکن است.
واقعیت دیگر این است که گروههای تروریستی منطقهیی، همواره از گروگانگیری به عنوان یک منبع مالی استفاده کرده اند. طالبان در سیزده سال گذشته، با گروگانگیری شهروندان خارجی، مقادیر هنگفت وجه نقد دریافت کردند. همچنان جنگجویان القاعده در بدل رهایی آقای «فراهی» سفیر پیشین افغانستان در اسلامآباد، از حکومت آقای کرزی 5 میلیون دالر باج گرفتند. رییس جمهورغنی دیروز گفت که کابل هیچ پولی نپرداخته است؛ اما از کجا معلوم که پول از مجرای غیررسمی به تروریستها رسیده باشد. گزارشهایی وجود دارد که بعد از گروگانگیری شماری از اشخاص و افراد، نزد خانوادههای گروگانها میآمدند و به آنان میگفتند، حاضرند تا در بدل پول در این قضیه وساطت کنند. روشن است که برای خانوادهیی که عزیزش دربند است، چیز دیگری اهمیت ندارد. این نکته باید روشن شود که آیا از مجاری غیررسمی به تروریستها باج داده شده یا خیر؟
نکتۀ دیگری که باید حکومت در مورد آن توضیح بدهد نقش طالبان در این گروگانگیری است. رییس جمهورغنی در سخنان دیروزش نقش طالبان را در این گروگانگیری نفی کرد. وقتی خبر اسیرشدن مسافران منتشر شد، طالبان بلافاصله با نشر یک نامۀ خبری اعلام کردند که در این گروگانگیری دست ندارند. اما گزارشهای بعدی نشان داد که جنگجویان طالب ابتدا این شهروندان را ربوده و سپس آنها را به جنگجویان خارجی تسلیم کرده اند.
موسفیدان ولایت غزنی که در روزهای اول گروگانگیری به «خاکافغان» زابل رفته بودند، به رسانهها گفته بودند که فرمانده محلی طالبان در آن منطقه، به آنان گفته بود که 31 مسافر پیش جنگجویان خارجی اسیرند و او میخواهد میان موسفیدان و جنگجویان خارجی وساطت کند.
آقای محمد محقق، معاون ریاست اجرایی هم چندی پیش گفته بود، یکی از فرماندهان طالبان به اسم ملاعبدالله در ولایت زابل، مسافران را ربوده است. آقای محقق گفته بود این فرمانده طالبان، حالا زیر پرچم داعش فعالیت میکند. اما ملاعبدالله بعداً اعلام کرد که او داعشی نشده و هنوز به طالبان وفادار است. این سردستۀ طالبان نقش خودش را در گروگانگیری رد کرد، اما پذیرفت که جنگجویان خارجی در گروگانگیری دست دارند. روشن است که جنگجویان خارجی بدون همکاری جنگجویان محلی قادر نبودند تا گروگانهایشان را در این مدت پنهان نگه دارند.
جنگجویان طالبان در روستاهای زیر کنترولشان، به رفتوآمد مردم نظارت شدید دارند. بارها دیده شده است که طالبان برخی از اهالی روستاهای زیر کنترولشان را به ظن جاسوسی و همکاری برای نیروهای امنیتی کشته اند. بنابراین بسیار بعید است که جنگجویان خارجی گروگانهایشان را از چشم طالبان پنهان کرده باشند. حکومت باید در مورد نقش طالبان در گروگانگیری و سهم آنان در معاملۀ رهایی صحبت کند.
حکومت اکنون روشی را در پیش گرفته که بر اساس آن، تمامی خرابکاریهای داعش را افشا میکند، اما در مورد طالبان چیزی نمیگوید. اما حداقل در این مورد باید به این روش عمل نکند و به مردم توضیح دهد که جنگجویان محلی در پشت صحنۀ گروگانگیری چه نقشی داشتند.
واقعیت دیگر این است که معامله با تروریستها در هر موردی خطرناک است. معامله با هر گروه تروریستی، آن گروه را تشویق به گروگانگیری بیشتر میکند. چه تضمینی وجود دارد که فردا رویداد دیگر گروگانگیری اتفاق نیافتد. حکومت باید در این مورد نیز به مردم پاسخگو باشد. اگر جنگجویان خارجی به کمک ستیزهجویان محلی، برنامهیی برای گروگانگیری داشته باشند و هرازگاهی حکومت را با چالش جدیدی مواجه سازند، سیاست حکومت چه خواهد بود؟
