بررسی وضعیت زنان در سالی که گذشت

معصومه جعفری

زنان افغانستان سال 1394 خورشیدی را با «فرخنده» آغاز کردند. فرخنده در 28 حوت/اسفند، دو روز پیش از آغاز سال جدید خورشیدی، در چند کیلومتری ارگ ریاست جمهوری به اتهام واهی قرآن‌سوزی زیر لگدهای مردان کابلی جان داد و جسدش در بستر دریای کابل سوزانده شد.

کشته شدن فرخنده ملکیار در قلب کابل، سنگ‌سار رخشانه و شلاق زدن دو جوان عاشق در ولایت غور، بریده شدن بینی ریزه‌گل از سوی شوهرش در ولایت فاریاب، کشته شدن یک دختر با تیشه از سوی پدرش و برگزاری چندین دادگاه صحرایی، عنوان‌های درشت خشونت با زنان افغانستان در 1394 بودند.

زنان افغانستان با چالش‌های عدیده، از جمله تجاوزهای جنسی، قتل‌های ناموسی، آزارواذیت در تمامی محیط‌ها، ازدواج‌های اجباری و پیش‌ازوقت، بد دادن، تحقیر و توهین، مواجه هستند.

افزایش خشونت

آمارهای نهادهای بین‌المللی و داخلی نشان می‌دهند که میزان خشونت با زنان در افغانستان در سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است.

شمس‌الله احمدزی، رییس دفتر کمیسیون حقوق ‌بشر در کابل به سلام‌وطندار می‌گوید که در سال ۲۰۱۵، ۵۱۳۲ مورد خشونت با زنان در این دفتر ثبت شده اند که در مقایسه با آمار سال ۲۰۱۴ (۴۸۷۳ مورد) افزایش ۵.۳۲ درصدی را نشان می‌دهد.

آقای احمدزی می‌گوید که از مجموع آمارهای ثبت شده، ۱۴۱۷ مورد (27.61 درصد) آن خشونت فیزیکی، ۳۹۸ مورد (۷.۷۶ درصد) جنسی، ۱۷۴۳ مورد (۳۳.۹۶ درصد) گفتاری و روانی و ۱۰۹۸ مورد (۲۱.۴ درصد) اقتصادی بوده اند.

احمدزی هم‌چنان می‌گوید که در سال 1394 حدود ۲۴۱ مورد قتل زنان ثبت شده که بیشتر این رویدادها ریشۀ اقتصادی داشته اند. از این میان، 119 مورد آن قتل‌های ناموسی و 122 مورد دیگر آن هدفمند و قصدی بوده اند؛ اما در سال 1393، 162 مورد قتل به ثبت رسیده بود. با مقایسۀ این دو سال، می‌توان نتیجه گرفت که در سال 94، آمار قتل زنان 49 درصد افزایش یافته است.

هم‌چنان بر بنیاد تازه‌ترین آمار دفتر نماینده‌گی سازمان ملل، ادامۀ خشونت‌های گسترده در افغانستان، سبب افزایش 37 درصدی تلفات زنان در سال 2015 میلادی شده است.

دلیل افزایش خشونت

رییس دفتر کمیسیون مستقل حقوق بشر در کابل، بیکاری و فقر را سرچشمۀ خشونت‌ها می‌داند.

احمدزی عدم حاکمیت قانون، به ویژه در ولایت‌های دوردست و مناطق خارج از کنترل حکومت را دلیل افزایش خشونت‌ها علیه زنان می‌داند.

بر بنیاد آمارهای کمیسیون حقوق بشر افغانستان، بیشترین قتل‌های زنان در سال 1394 در حوزۀ شمال کشور رخ داده اند. 62 مورد قتل از شمال کشور به ثبت رسیده اند که حدود 28.2 درصد کل قتل‌ها در کشور را تشکیل می‌دهد.

کاهش خودسوزی‌ها در هرات

ولایت هرات در غرب کشور در سال‌های پیشین بیشترین آمار خودسوزی و خودکشی زنان را داشت. در سال 1388 خورشیدی، 100 زن در تمام افغانستان دست به خودسوزی عمدی زده بودند که تنها 64 تن آن‌ها زنان هراتی بودند.

اما اکنون مسؤولان شفاخانۀ حوزه‌یی این ولایت می‌گویند که میزان خودسوزی و خودکشی زنان هرات نسبت به دو سال گذشته 90 درصد کاهش یافته است.

دستاوردها

با وجود مشکلات فراوانی که فراروی زنان قرار دارند، دولت افغانستان دستاوردهایی نیز در حوزۀ حقوق زنان داشته است.

معرفی چهار وزیر زن در کابینه، فرستادن چندین زن به عنوان سفیر در کشورهای دیگر، دادن یک کرسی دادگاه عالی به یک زن، دادن چندین کرسی بلندپایۀ دولتی به زنان و جذب بیش از 200 زن در وزارت داخله و نیروهای پولیس بخشی از این دستاوردها بوده اند.

رحیمه ظریفی، رییس برنامه و پالیسی وزارت امور زنان از ایجاد کمیته‌های «جندر» در کابینه و اداره‌های دولتی، مقرره‌های منع آزارواذیت، منع آزارواذیت جنسی، میانجی‌گری، مراکز حمایتی، دسترسی زنان به عدالت برای زنان زندانی و نشر سومین گزارش از قانون منع خشونت علیه زنان به عنوان دستاوردها در زمینۀ حقوق زنان یاد می‌کند.

بانو ظریفی هم‌چنان معرفی برنامۀ عمل برای تطبیق قطع‌نامۀ 1325 سازمان ملل متحد، ایجاد صندوق پولی کمک به زنان قربانی خشونت و وعدۀ ساختن یک دانشگاه ویژه برای زنان را از دستاوردهای دیگر در این زمینه می‌داند.

بانوان افغانستان در سالی که گذشت دستاوردهایی در زمینۀ ورزش نیز داشته اند.

گروهی از نماینده‌گان پارلمان ایتالیا تیم نانوان دوچرخه‌سوار افغانستان را به دلیل تلاش‌هایش برای ترویج این ورزش در میان بانوان نامزد جایزۀ صلح نوبل کرد.

سمیه غلامی، 22 ساله، توانست در مسابقات المپیک جنوب آسیا، نامش را به عنوان نخستین مدال‌آور زن در تاریخ ورزش افغانستان ثبت کند. هم‌چنان در این مسابقات سه ورزشکار دیگر زن نیز مدال کسب کردند.