بررسی وضعیت امنیتی افغانستان در سالی که گذشت

سال 1394 خورشیدی، سالی پرچالش برای نیروهای امنیتی افغانستان بود؛ حضور داعش در شرق کشور به ویژه ننگرهار، قوی‌تر و منسجم‌تر شد و جبهۀ جنگ از جنوب به شمال و شمال‌شرق گسترش یافت.

در این سال، برای نخستین بار پس از 15 سال، طالبان ادارۀ کامل یک ولایت را ـ هرچند برای مدتی کوتاه ـ به دست گرفتند و چند ولایت دیگر نیز تا پرتگاه سقوط پیش رفتند. هم‌چنان ده‌ها ولسوالی در ولایت‌های کندز، هلمند، ننگرهار، بدخشان، تخار، فاریاب، غزنی و شمار دیگری از ولایت‌ها میان نیروهای امنیتی و طالبان دست به دست شدند.

آمارهای رسمی نشان می‌دهند که تلفات نیروهای امنیتی و غیرنظامیان در جریان این سال به گونۀ بی‌پیشینه‌یی افزایش یافته است.

رییس جمهور غنی در اواخر این سال هنگام گشایش سال ششم کاری مجلس، ۱۳۹۴ را سال آزمون بقای افغانستان خواند و گفت که در چهار ماه اول سال ابتکار در دست نیروهای حکومتی بود،‌ در شش ماه بعدی مخالفان تلاش کردند ابتکار عمل را به دست گیرند و در ماه‌های اخیر دوباره ابتکار عمل به دست نیروهای امنیتی افتاد.

دخالت‌های سیاسی

هرچند دولت‌مردان افغانستان همواره بر غیرسیاسی بودن نیرو‌های امنیتی تأکید کرده اند؛ اما دخالت‌های سیاسی در امور نظامی، یکی از موضوعات جنجالی در سال 94 بود.

گفته می‌شود که رحمت‌الله نبیل، رییس پیشین ادارۀ امنیت ملی افغانستان به دلیل اختلاف‌های سیاسی‌اش با رییس جمهور، ناگزیر به کناره‌گیری از سمتش شده است.

هم‌چنان نورالحق علومی، وزیر داخلۀ پیشین گفته که به دلیل دخالت‌های سیاسی در کارش، از سمت وزارت کناره‌ رفته است.

مهم‌ترین رویدادها

در روزهای آغازین سال ۱۳۹۴ خورشیدی، گروه طالبان نزدیک به 30 سرباز ارتش را در ولایت بدخشان گروگان گرفتند و سپس سر شماری از این سربازان از تن‌شان جدا کردند.

در 13 حمل/فروردین این سال، هنگامی که صدها تن در پیوند به برکناری سرپرست ولایت خوست در مقابل خانۀ او گرد‌هم آمده بودند، یک مهاجم انتحاری خود را در میان معترضان منفجر کرد که در نتیجه ۲۰ تن کشته و ۶۳ تن دیگر، به شمول همایون همایون عضو مجلس نمایندگان، زخمی شدند.

در اول ماه سرطان/تیر، هشت مهاجم انتحاری هنگام معرفی محمدمعصوم استانکزی به عنوان نامزد وزارت دفاع، بر ساختمان مجلس کشور حمله‌ور شدند که در نتیجه دو غیرنظامی کشته و ۲۸ تن دیگر زخمی شدند.

انفجار یک کامیون مواد انفجاری در 16 اسد/مرداد در نزدیکی یک پایگاه نظامی واقع در منطقۀ شاه‌شهید کابل، خونین‌ترین رویداد سال 94 در کابل بود. در این حمله حدود 400 نفر زخمی و 15 تن دیگر کشته شدند.

اما گودال عمیقی که در محل انفجار شاه‌شهید ایجاد شد، گمانه‌زنی‌هایی را مبنی بر اصابت یک موشک شلیک‌ شده از سوی پاکستان بر این منطقه نیز برانگیخت.

در این روز کابل شاهد دو حملۀ انتحاری مرگ‌بار دیگر نیز بود. این دو حمله منجر به کشته و زخمی شدن ده‌ها دانشجوی آکادمی پولیس و سربازان نیروهای خارجی شد. یوناما این روز را خونین‌ترین روز پس از ۲۰۰۹ در افغانستان اعلام کرد.

این رویداد چند روز پس از افشای خبر مرگ ملا عمر، رهبر پیشین طالبان و انتخاب جانشین او، ملا اخترمحمد منصور، رخ داد. رییس جمهور افغانستان در این باره پاکستان را متهم کرد و در پی آن روابط دو کشور دوباره تیره شد.

در اوایل ماه میزان/مهر، گروه طالبان برای نخستین بار پس از سقوط حاکمیت‌شان در افغانستان، برای ده روز کنترول ولایت کندز را در دست گرفتند. بر بنیاد گزارش دفتر معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، در این مدت ۲۸۹ غیرنظامی کشته و ۵۵۹ تن زخمی شدند.

حملۀ هوایی نیروهای آمریکایی بر شفاخانۀ پزشکان بدون مرز در جریان جنگ کندز، یکی از جنجالی‌ترین موضوعات این جنگ بود. در این حمله ۳۰ تن کشته و ۳۷ تن دیگر زخمی شدند.

سقوط کندز، بزرگ‌ترین ناکامی و رسوایی نظامی حکومت وحدت ملی در سال 94 خوانده شد و انتقادهای گستردۀ شهروندان و سیاست‌مداران را به همراه داشت.

گروگان‌گیری مسافران در مسیر شاهراه‌های کشور، به ویژه شاهراه کابل ـ کندهار، و ناتوانی حکومت در آزادسازی آن‌ها، یکی از موضوعات جنجالی و دردسرساز امنیتی برای حکومت بود.

در یک مورد، حکومت مجبور شد 19 تن از 31 مسافر ربوده شده در زابل را با اعضای خانوادۀ تروریستان تبادله کند؛ اما سهل‌انگاری‌های بعدی حکومت، منجر به طولانی شدن دوران اسارت مسافران شد و سرانجام گروه داعش در اواخر ماه عقرب/آبان هفت تن از مسافران ربوده شده ـ دو زن، یک کودک 9 سالۀ دختر و چهار مرد ـ را سر برید.

این رویداد واکنش‌های گستردۀ شهروندان افغانستان در سراسر کشور و کشورهای خارجی را در پی داشت و منجر به شکل‌گیری یکی از بزرگ‌ترین راه‌پیمایی‌های مردمی در کابل شد.

گروه طالبان شام روز ۱۷ قوس/آذر بر میدان هوایی کندهار حمله کردند. درگیری ناشی از این حمله که ۳۷ ساعت دوام یافت،‌ حدود ۵۰ کشته و ۳۷ زخمی برجا گذاشت.

بر بنیاد گزارش‌ها، نیروهای امنیتی افغانستان در واپسین روزهای سال 94 ولسوالی‌های شمالی ولایت هلمند را به طالبان واگذار کرده اند؛ موضوعی که مقام‌های امنیتی آن را «عقب‌نشینی تاکتیکی» می‌خوانند.

ارتش: ما موفق بودیم

اما جنرال دولت وزیری، سخن‌گوی وزارت دفاع افغانستان مدعی است که نیروهای امنیتی در سال ۹۴ موفق عمل کرده و به «مخالفان مسلح دولت» اجازه نداده اند به اهداف‌شان دست پیدا کنند. به گفتۀ او، طالبان و حامیان‌شان «اهداف شومی» را در سر داشتند و می‌خواستند افغانستان را به «مرکز جهانی تروریسم» تبدیل کنند.

آقای وزیری می‌گوید، با توجه به واگذاری مسؤولیت‌های امنیتی به نیروهای داخلی و تشدید حمله‌های طالبان برای تسخیر حدود هشت ولایت و بیش از ۶۰ ولسوالی، تلفات نیروهای امنیتی افغانستان در این سال نسبت به سال‌های پیشین افزایش یافته است.

وزیری می‌گوید که نیروهای امنیتی به جز ولسوالی‌های باغران و دیشوی هلمند،‌ کوهستان سرپل،‌ ناوه غزنی، خاک‌افغان زابل و دو ولسوالی بدخشان که از چند سال بدین‌سو زیر ادارۀ طالبان قرار دارند، بر تمامی مناطق کشور تسلط دارند.

این مقام وزارت دفاع هم‌چنان می‌گوید که نیرو‌های زمینی و کماندوی ارتش تجهیزات کافی دارند و در تمام مناطق جنگی موفق عمل می‌کنند. اما می‌افزاید که نیرو‌های هوایی ارتش در سال ۹۴ با وجود به دست آوردن چهار چرخ‌بال نظامی و چندین هواپیمای جنگی، هنوز هم به تجهیزات بیشتر نیاز دارند.

پولیس: نسبت به طالبان تلفات کمتری داشتیم

نجیب دانش، معاون سخن‌گوی وزارت داخله میزان تلفات پولیس را با تلفات مخالفان مقایسه می‌کند و می‌گوید، درست است که تلفات ما نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته؛ اما این آمار نسبت به تلفات مخالفان خیلی اندک است.

آقای دانش در گفت‌وگویی با سلام‌وطندار می‌گوید که در جریان سال 94، تحرکات مخالفان مسلح در ۱۸ ولایت بیشتر بوده و نیرو‌های امنیتی توانسته اند جبهه‌های‌ جنگی‌شان در این ولایت‌ها را حفظ کنند.

او دربارۀ گروگان‌گیری در جریان این سال می‌گوید که وزارت داخله در شش ماه آخر سال تدابیر ویژه‌یی را برای کاهش گروگان‌گیری در شاهراه‌ها روی دست گرفت. به گفتۀ او، حکومت در شاهراه شماره یک (کابل ـ کندهار) که بیشترین میزان گروگان‌گیری را داشت، پاسگاه‌های ثابت و سیار و گزمه ایجاد کرده است.

او هم‌چنان با اشاره به کمک 10 هزار میل کلاشینکوف از سوی روسیه به نیروهای امنیتی افغانستان می‌گوید که اعضای جامعۀ جهانی تعهد کرده اند تا نیرو‌های پولیس را به وسایل پیشرفته‌ تجهیز کنند.