امروز (چهارشنبه، ۲۴ جوزا/خرداد) برابر است با روز جهانی مادر؛ در افغانستان اما روز مادرانی که کمرشان زیر بار پرورش فرزندان یتیم خود که از دوران جنگ به یادگار مانده، خم شده است؛ روز مادرانی که برای فرزندانشان هم پدر بودهاند هم مادر.
در جامعۀ سنتی افغانستان مادران از کمترین حق که شناختن با اسمشان است محروماند؛ نامبردن زن بیرون از خانه شرم و عار پنداشته میشود و در بسیاری موارد مردها همسران خود را به نام فرزند ارشدشان صدا میکنند. این مردان صداکردن همسر خود را با اسم حقیقیاش مایۀ شرمساری میدانند.
شرمساری از نام مادر منحصر به افراد بیسواد نیست و حتا میان افراد دانشآموخته میتوان افرادی را یافت که از نام مادرانشان عار میکنند.
خدیجه مرادی، استاد دانشگاه میگوید، مادران افغانستان شاید بیشتر از هر زن دیگری رنج پرورش فرزندان را کشیدهاند و هم پای پدران در رشد فرزندان خود نقش داشتهاند، اما در بروکراسی ادارات افغانستان کمترین نقشی ندارند.
به گفتۀ بانو مرادی، این موضوع زمانی که به ادارهیی مراجعه کنید محسوس میشود؛ «زمانی که فردی به ادارهیی مراجعه میکند، در تمام برگهها صرفاً نام پدر درج میشود و نام مادر که بیشترین نقش را در تربیت و رشد فرزند داشته، نیاز نیست.
این زن برای نخستین بار برای ورود به یکی از نهادها، یکی از تابوهای زندهگیاش را شکست و نام مادرش را درج رزومهاش کرد. او در آزمون دانشگاه نیز از دانشجوها خواست تا نام مادرانشان را روی برگههای آزمون بنویسند؛ اما این موضوع واکنشهای متفاوتی را به دنبال داشت، شماری تعجب کردند و با دلهره، دل به این کار سپردند و شماری هم کلاً از نوشتن نام مادرانشان خودداری کردند.
او از نهادهایی که در زمینۀ حقوق زنان کار میکنند، میخواهد در راستای درج نام مادران در بروکراسی ادارههای افغانستان تلاش کنند.
عبدالرحیماحمد پروانی، نویسنده نیز میگوید که نام مادر در بروکراسی اداری افغانستان جایی ندارد. پروانی به این باور است که دید حاکم و رایج در کشور و برداشتهای نادرست از آموزههای دینی سبب شده تا زنان به عنوان یک هویت غیرمستقل و فرودستِ جامعه پنداشته شوند.
فعالان حقوق زن میگویند که باید در این زمینه فرهنگسازی شود و دولت راهبردهایی را روی دست گیرد.
چندی پیش، زمانی که جنجالهای شناسنامههای برقی به اوج خود رسیده بود، شماری از فعالان حقوق زن خواهان درج نام مادر در این شناسنامهها شدند، گرچه این اعتراضها توسعه یافت، اما در نهایت کار به جایی نکشید و همچنان نام مادر، واژهیی کتمانکردنی برای بسیاری باقی ماند.
این فعالان میگویند: «در شناسنامههای افغانستان، پس از نام پدر، حتا نام پدرکلان نوشته میشود، اما نوشتن نام مادر از نگاه قرابت و از دید حقوقی و اخلاقی، به مراتب نسبت به نوشتن نام پدرکلان ارجحیت دارد.»
