افغانستان بهعنوان جغرافیایی ناامن، در سال 1396 خورشیدی شاهد بزرگترین رویدادهای امنیتی بود، رویدادهایی که پیامد آنها کشتهشدن صدها شهروند بیگناه این جغرافیا بود. ما در این گزارش به مهمترین این رویدادها خواهیم پرداخت.
نخستین حملهی انتحاری سال 1396 خورشیدی بهتاریخ اول حمل در مسیر دوراهی کندهار-هلمند رخ داد که 14 کشته و 6 زخمی برجا گذاشت.
حمله بر قول اردوی 209 شاهین در ولایت بلخ که در ماه ثور رخ داد، قرار گزارش وزارت دفاع، 100 کشته برجا گذاشت، اما برخی از رسانهها شمار تلفات را دوبرابر این گزارش دادند و رییس جمهور نیز بدین مناسبت «عزای عمومی» اعلام کرد.
در ماه جوزای سال جاری برابر با 6 رمضان، بزرگترین انفجار در چهارراهی زنبق صورت گرفت که موتر فاضلابی مملو از مواد منفجره در آن خودش را منفجر کرد. سازمان ملل متحد شمار تلفات این رویداد را 92 کشته و 500 زخمی اعلام کرد. یک روز پس از این اتفاق، شهروندان کابل بهصورت گستردهیی دست به راهپیمایی زدند، اما با شلیک نیروهای امنیتی ارگ مواجه شدند و هفت جسد دیگر بر کشتهشدهها علاوه شد. فردای آن، سه انفجار پیهم دیگر در جریان مراسم تشییع جنازهی سالم ایزدیار (یکی از قربانیان شلیک حکومت بر معترضان) که اکثر سران مجاهدین نیز در آن حضور داشتند، کابل را بار دیگر در غم فرو برد. تلفات این رویداد، 8 کشته و 87 زخمی بود.
پس از این رویدادها، حمله بر فرماندهی پولیس پکتیا جان 47 تن را گرفت و 161 فرد دیگر زخمی شدند.
مورد آخر، حملهی موتر بمب گذاریشده بر ساختمان کهنهی وزارت داخله، 95 تن را به کام مرگ برد و بیش از 200 تن دیگر زخمی شدند.
در کنار این حملات، حملهی مهاجمان بر هوتل انترکانتیننتال، حمله بر پایگاه ارتش در کندهار، حملهی انتحاری مقابل درِ دانشگاه نظامی مارشال فهیم، حمله بر رادیو-تلویزیون ملی ننگرهار، حملهی مهاجمان به تلویزیون شمشاد در کابل، انفجار مکتبی در غزنی، حملهی مهاجمان انتحاری بر مساجد امام زمان، الزهرا و مسجد جامع هرات، حملهی انتحاری در نزدیکی همایش هواداران عطامحمد نور در کابل از بزرگترین حملات گروه طالبان و داعش در سال 1396 خورشیدی بود که در هر یک از آنها خونهای زیادی ریخته شد.
جرایم جنایی در سال 1396 خورشیدی یکی دیگر از نگرانیهای امنیتی مردم بود. انتظارها بر این است که کابل بهعنوان پایتخت کشور باید از لحاظ امنیتی در جایگاه بهتری باشد، اما برعکس، کابل در این سال، ضمن رویدادهای انتحاری و انفجاری، شاهد بیشترین جرایم جنایی نیز بود.
قتل مرموز ده عضو یک خانواده در منطقهی پنجصد فامیلی که مربوط حوزهی پانزدهم میشود، در کنار بدامنیهای دیگر، امید زندگی را از باشندگان این شهر گرفت.
بستگان خانوادهی مقتول گفتند که چهار مهاجم با استفاده از لباس پولیس، شبهنگام بر این خانواده حمله کرده و چهار زن، چهار مرد و دو کودک را به گلوله بستند.
در کنار این اتفاق، کشتهشدن پنج عضو یک خانوادهی دیگر در منطقهی وزیرآباد کابل، نگرانیهای شهروندان از امنیتشان را بیشتر ساخت. قربانیان این کشتار مرموز، از چهار تا شانزده ساله بودند که با تیشه به قتل رسیده و سپس جسدهایشان سوزانده شده بود.
پس از کابل، شهر مزارشریف بیشترین حجم جرایم جنایی را به خود اختصاص داده بود. آدمرباییها و قتل غیرنظامیان از سوی افراد مسلح ناشناس، آرامش را از مردم آن شهر گرفت. اوج تنش میان والی بلخ و ارگ نیز احتمالن در افزایش ناامنی و جرایم جنایی در شهر مزارشریف نقش داشته و تنها در 2 ماه اخیر حدود 50 تن بهگونهی مرموزی به قتل رسیدهاند.
همچنان گلولهباری بر منیراحمد فرهاد، سخنگوی والی بلخ که بهتاریخ 19 میزان سال جاری صورت گرفت، از بارزترین نمونههای جرایم جنایی بلخ پنداشته میشود.
با این حال، وزارت داخله میگوید که رویدادهای جنایی در سطح کشور کاهش یافته و است تنها کابل در این سال 700 مورد کمتر از سال گذشته شاهد این قبیل رویدادها بوده است.
ضعف و نارسایی در دستگاههای استخباراتی، تغییر تاکتیک جنگی طالبان و داعش و تنشهای سیاسی از عمدهترین دلایل این رویدادهای تکاندهنده خوانده شده است.
با این حال اما، آگاهان امور امنیتی حرفهای خودشان را دارند:
میرزامحمد یارمند، معین پیشین وزارت داخله میگوید، افغانستان کشوری در حال بحران است و تصامیم بهطرز «دشمنشناسانه» گرفته نمیشود. آقای یارمند از حکومت میخواهد که با تأمل بر خطاهای امنیتی سال 1396، برای سال آینده تدابیر بهتری روی دست بگیرد.
کابل خان تدبیر، آگاه نظامی نیز میگوید که در سال گذشته نیروهای امنیتی و دستگاههای استخباراتی نواقص، کمکاری و خطاهایی داشتند که باید در سال آینده برطرف شود و موضوعاتی چون «ستون پنجم»، جاسوسی و دیگر موضوعات از این دست نیز با دقت مورد بررسی قرار بگیرد.
ادارهی هماهنگی کمکهای بشری سازمان ملل متحد (اوچا) نیز با نشر گزارشی از افزایش ناامنیها در افغانستان نگرانی کرده و گفته است که در سال جاری رویدادهای امنیتی در افغانستان در مقایسه با 9 سال گذشته 5 برابر افزایش داشته است.
سازمان ملل متحد هم در گزارشی وضعیت افغانستان را در این سال «نگرانکننده» خواند.
پرتاب مادر بمبها از سوی نیروهای امریکایی برای نخستینبار در ولسوالی اچین ننگرهار از دیگر رویدادهای مهم امنیتی سال بهشمار میرود. قرار گزارشها، این بمب بیش از صد داعشی را به کام مرگ کشاند، اما پرتاب آن واکنشهایی را در پی داشت: برخی از اعضای مجلس آن را نمونهیی از جدیت امریکا در مبارزه با هراسافگنی خواندند و شماری هم به سرزنش آن پرداختند.
تهدیدهای طالبان در سال 1396، در بلندترین میزان خود قرار داشت و ولسوالیهای زیادی تا سقوط یا دستکم آستانهی سقوط پیش رفت. درگیریهای شدید در ولایتهای کندز، فراه، جوزجان، فاریاب و چند ولایت دیگر مسیر رفتوآمد را بهروی ترافیک بست.
با این حال، وزارت دفاع ملی در جریان سال جاری 926 عملیات را راهاندازی کرد. دولت وزیری، سخنگوی این وزارت میگوید، در نتیجهی این عملیاتها هزاران طالب کشته و 10 هزار و 844 تن دیگر زخمی شدند. به گفتهی آقای وزیری، 375 فرمانده طالبان و 72 فرمانده داعش در میان کشتهشدهها قرار دارند. او میگوید نیروهای امنیتی کشور در این سال بیشترین اهداف و برنامههای طالبان و داعش را ناکام گذاشته و چندین ولسوالی را از تصرف طالبان بیرون کردهاند.
آقای وزیری شمار کشتهشدههای داعش در این سال را 2250 تن میخواند.
وزارت داخلهی کشور 1396 را سالی «پرفرازونشیب برای نیروهای امنیتی» عنوان میکند و آقای نجیب دانش، سخنگوی این وزارت میگوید، در این سال تلفات وارده بر دشمنان بیشتر از سالهای گذشته بوده است.
آقای دانش میافزاید که در سال جاری، 18600 رویداد جنایی در کل کشور به ثبت رسیده که از این میان 15500 پروندهی آن کشف و بررسی شده است.
